و گشاده كه در آن چراغهائى است تابناك ، و نورش تا روز رستاخيز خاموش نگردد و آن دل مؤمن است .
توضيح
- مجلسى ( ره ) گويد : اينكه در اين حديث فرمود : « دلها سه گونهاند » منافاتى با حديث گذشته كه فرمود : « دلها بر چهار گونهاند » ندارد ، زيرا فرمايشش كه فرمود : و دلى كه در آن نقطه تاريك است شامل دو قسم گردد يكى دلى كه در آن ايمان و نفاق است ، و ديگر دل منافق ، و اينكه فرمود : « تا روز رستاخيز نورش خاموش نگردد » اشاره باينست كه دلى كه بنور ايمان و معارف روشن شد پس از جدا شدن از بدن نيز در عالم برزخ و پس از آن روشن است ، و آن نور هرگز از او گرفته نشود .
باب در تغييرات حالات دل
1 -
سلام بن مستنير گويد : من در خدمت حضرت باقر عليه السّلام بودم كه حمران بن اعين ( يكى از اصحاب آن حضرت ) وارد شد ، و از چيزهائى از آن حضرت پرسيد ، پس همين كه خواست برخيزد به امام باقر عرضكرد : من شما را آگاه كنم - خداوند عمر شما را دراز كند و ما را بوجود شما بهرهمند سازد - كه ما خدمت شما ميرسيم و از نزد شما بيرون نميرويم تا اينكه ( در نتيجه ) دلهاى ما نرم شود ، و جانهاى ما از ( نداشتن ) اين دنيا تسلى يابد ، و آن چه از اين اموال و دارائى كه در دست مردم است بر ما خوار و پست شود ، سپس از نزد شما بيرون رويم و همين كه ( دوباره ) پيش مردم و تجار رويم دنيا را دوست بداريم ؟ ( اين چگونه است ؟ ) گويد : آن حضرت عليه السّلام فرمود : همانا اينها دلهاست كه گاهى سخت شود ، و گاهى هموار و آسان .
سپس فرمود : هر آينه ياران محمد ( ص ) عرضكردند : اى رسول خدا ما بر نفاق از خودمان ترسناكيم ؟
فرمود : چرا از آن مىترسيد ؟ عرضكردند : هنگامى كه نزد شما هستيم و شما ما را متذكر كنيد ؟ و بآخرت تشويق