أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 24

مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر

ص٢٤

دوم . منشا شبهه اجمال نص باشد ؛ كما إذا قلنا باشتراك لفظ الأمر بين الوجوب و الاستحباب و الاباحه و . . . سوم . منشا شبهه تعارض نصّين باشد . مثلا حديثى مىگويد كه فلان عمل واجب است و حديث ديگر مىگويد حرام نيست . اين منشا شبهه شده است . چهارم . منشا شبهه امور خارجيه باشد . مثلا شك دارم كه آيا در خارج نمازى از من فوت شده يا خير كه حكم كلى را مىدانم ؛ يعنى مىدانم كه « اقض ما فات كما فات » ، ولى نمىدانم كه آيا نمازى از من فوت شده تا مشمول امر اقض باشم يا خير . منشا شبهه نسيان من است . 3 . دوران بين المحذورين كه اين نيز چهار صورت دارد : اول . منشا شبهه فقدان نص ، كما إذا اختلف الأمة على القولين بحيث علم عدم الثالث ، ولى نص خاصى بر هيچ طرفى نيست . دوم . منشا شبهه اجمال نص است . مثلا فرمود : تحرز عن امر ، كه نمىدانيم تحرز به‌معناى ميل و رغبت يا به معناى اعراض و دورى است . سوم . منشا شبهه تعارض نصين است . مثلا حديثى مىگويد : افعل كذا ، و حديث ديگر مىگويد : لا تفعل كذا ، و امر بر انسان مشتبه مىشود كه مراد چيست ؟ چهارم . منشا شبهه امور خارجيه باشد . مثال : اكرام علماى عادل واجب و اكرام علماى فاسق حرام است . حال زيد عالم است ولى نمىدانيم فاسق است تا محرم الاكرام شود ، يا عادل است تا واجب الاكرام باشد . ب . اصالة الاحتياط كه شامل چهار بخش است : اول . شبهه موضوعيه كه منشا آن امور خارجيه است و شبهه هم محصوره است ؛ از قبيل دوران امر بين اينكه اين مايع خارجى نجس است يا آن مايع ديگر . نيز شبهه غير محصوره از قبيل اينكه يكى از اين هزار گوسفند جلّال و حرام‌گوشت گرديده است . دوم . شبهه حكميه و منشا آن فقدان نص ، مثل اينكه علم اجمالى داريم به وجوب احد الامرين ، ولى تفصيلا نمىدانيم . منشا آن فقدان نص است .