( 1 ) بسوزانند . هر كس در خانهء كسى نقب زند ، فرمودهام كه در شكم او نقب زنند و هر كس كه كفن ميّت بدزدد ، او را زنده در گور كنند . دست و زفان نگهداريد تا از دست و زفان من خلاص باشيد كه از هر آفريده كه خلافت ظاهر شود وضيعا كان أو شريفا فرمايم تا گردن او بزنند .
بدانيد كه مرا در اين شهر با بسيار كس عداوتها بود و در دل از ايشان كينهء ديرينه داشتم و چون ولايت به دست من افتاد و به واسطهء عنايت و اشارت امير المؤمنين فرمان من در اين شهر نافذ گشت ، مىتوانستم كه همه را گرفته كينهء خويش باز خواهم و دل خويش بر ايشان پاك كنم ، امّا عفو اولى دانستم و ذكر آن عداوتها نكردم و به سر گذشته نشدم . هر كس كه طريق احسان سپرد ، در مقابل آن احسان بيند و آن كس كه گرد بدى و عداوت و دشمنى گردد ، سزاى خويش بيند . اين جمله را راست بدانيد و حقيقت شماريد و در ابواب احسان بيفزاييد و ترك اسائت و بدى بگوييد . بدانيد كه من نگاهبان شمايم تا به استيلايى كه خداى به من داده شما را از نوايب نگاه دارم و انواع شدايد و مكايد از شما دفع كنم . مرا بر شما فرمانبردارى و مطاوعت است و شما را بر من انصاف و معدلت .
چندانكه شما در طاعت و متابعت مىافزاييد ، من در عدل و انصاف مىافزايم . دوستى ولات [ 35 ] را در دل جاى دهيد و بر طاعت و محبّت ايشان ثابت قدم باشيد كه ولات در حوادث زمانه پناه و ملاذ و ملجأ و معاذ شما باشند و به وقت حاجت و افتقار شما را استظهار به مكان ايشان تواند بود . زينهار كه دشمنى ولات [ پيش ] نگيريد كه خشم ايشان بر شما بسيار شود و مدّت حزن و اندوه شما تطويل گيرد . سخن من اين است [ 317 الف ] و نصيحت من بر شما چنين ، و اسْتَغْفُرُ اللَّه الْعَظيمَ لى وَ لَكُمْ إِنَّهُ قادِرٌ الرَّحيمُ وَ الغَفُورُ الْكَريمُ .
چون زياد بن أبيه از اين خطبه فارغ گشت ، مردى از اهل بصره كه او را عبد اللّه بن الأتهم گفتندى بر پاى جست و گفت : گواهى مىدهم كه امير را خداى تعالى فضل و حكمت پيغمبر داده .
پس ، زياد از منبر فرود آمد و به قصر عمارت شد و كار شهر بصره استقامت تمام يافته رونق و طراوتى عظيم پديد آمد .
چنين گويند كه آن وقت هر سال هشتاد [ 36 ] هزار هزار درم خراج به خزانهء زياد بن أبيه مىرسيدى . سى و شش هزار هزار درم به لشكر مىداد ، شانزده هزار هزار درم بر
هامش
[ ( 35 ) ] چ : ولايت .
[ ( 36 ) ] چ : هشت .