( 1 ) روى [ به ] لشكر معاويه آورده بر ايشان حمله كردند و ايشان را باز پس بردند . معاويه فوج فوج سوار به مدد مىفرستاد و ايشان را دلگرمى مىداد و عمّار ياسر از ديگر جانب نعره مىزد و مىگفت :
اى بندگان خداى ، صبر كنيد و ثابت قدم باشيد و يقين بدانيد كه بهشت در زير سنانها و شمشيرهاست .
قبايل عرب از هر دو جانب روى به يك ديگر آوردند چنان كه بنى كنده در مقابل بنى كنده افتاد ، طيئ مقابل طيئ ، مذحج در برابر مذحج ، و تميم در مقابل تميم . آن روز از وقت نصف النهار تا آن ساعت كه آفتاب غايب مىشد اين قبايل روى به يك ديگر آورده بودند و شمشير مىزدند و دادمردى مىدادند ، هيچ كس از هر دو جانب نماز پيشين و نماز ديگر نتوانست بگزارد مگر به تكبير و ايماء . هاشم بن مرقال ( 508 ) آن روز جنگهاى سخت كرد ، مرديها نمود و در اثناى طعن و ضرب مىگفت :
امروز از لشكر معاويه چندان بر خاك بيندازم و بر هم زنم كه امير المؤمنين از من خوشدل گردد .
در اثناى جنگ زرقاء ، دختر عدىّ بن سيرت الهمدانىّ ، در ميان صفها ايستاده ، قوم خود را از قبيلهء همدان مىستود و ايشان را بر جنگ تحريض مىنمود و مىگفت :
اى مردان حرب و سواران طعن و ضرب و شيران وغا و مبارزان هيجا ، بر اين جنگ سخت صبر كنيد و ثابت قدم باشيد كه اين فتنهء مظلم و واقعهء مبهم كشف توانيد كرد كه اين نه جنگى است كه در آن افتادهايد بل بلايى است كه بدان گرفتار شدهايد .
اى مردان ، چراغ در آفتاب نور ندهد ، ستاره در مقابل ماه ننمايد ، أستر بر اسب پيشى نتواند گرفت ، و آهن را جز آهن نشكافد . اى مهاجر و انصار ، الصبر الصبر ، از جان مترسيد و از مرگ نهراسيد . اين جهان پايدار نماند و بر كس استوار نگردد لا جرم بر اعداى دين بتازيد و كار آن جهان بسازيد .
بالجمله زرقاء بر اين منوال كلمات مىپرداخت و ابطال را مستعد جنگ مىساخت و سخنان وى هر يك جداگانه در خاطر معاويه ثقلى مىانداخت . اين ببود تا نوبت خلافت به معاويه تقرير يافت . يك روز عمرو عاص ، مروان حكم ، وليد بن عقبه ، عتبة بن أبى سفيان و جز ايشان از صناديد سپاه و بزرگان درگاه در خدمت [ 229 الف ] او حاضر بودند و از هر گونه سخن مىكردند تا گاهى كه ياد از صفّين كردند و كلمات زرقاء را فراياد آوردند . معاويه گفت : هيچ به خواطر مىداريد سخنان او را كه چند گزنده و
الفتوح ( فارسي ) — صفحة 576
مساهمون: أحمد بن أعثم الكوفي
ص٥٧٦