( 1 ) الف ) كارل بروكلمان در تاريخ ادبيات خود دربارهء ابن اعثم چنين مىآورد :
محمّد بن على ( و گفته شده است ابو محمّد على ) بن اعثم كوفى در گذشته در حدود سال 314 هجرى كه برابر است با سال 926 ميلادى .
نگاه كنيد به :
16 .
Frahn . Indicationbibli oyraphiques . P
541
Z . V . Toeschicht schreiber
وستنفيلد تاريخ در گذشت او را زمانى بس ديرتر از 314 آورده است . نيز نگاه كنيد به : مجلهء مجمع علمى عربى 6 : 142 - 143 .
او راست : « كتاب الفتوح » كه تاريخى است قصّه گونه دربارهء فتوحات و شرح زندگى نخستين خلفا تا زمان يزيد بن معاويه بر اساس نظر شيعيان [ ( 4 ) ] : توپقابى سراى 2956 .
نگاه كنيد به :
47 .
Z . V . Togan . KorociCzondAnch . III
احمد كوفى داستان گشودن شوش و گريختن يزد گرد و كشته شدن او را از اين كتاب به فارسى ترجمه كرده و اين همان داستانى است كه جرانز (
Gerrans
) در منبع زير آن را به انگليسى در آورده است :
The History Of TheC onquest Of Zoosand The Flightand Murder Of Yesdejherd , Transl . From The Pers OfA . B . Asem OfCufaby B . Gerransin
. 163 . 63 .
Ouseleyor . coll . I
- متن فارسى در منبع ذيل منتشر شده است :
. 161 - 152
Wilkens . Chrestomathie
- و در منبع زير به آلمانى برگردانده شده :
. 161 .
As . MuseumII
- بخش مربوط به گشودن نوبه در منبع زير آمده است :
. [ ( 5 ) ] 333 .
The Invasion Of NubiabyW . Ouseley . orcoll . I
هامش
[ ( 4 ) ] ظاهرا تاريخ نويسان عرب به اين اثر اشاره نمىكنند . امكان دارد كه نويسندگان اهل سنّت ، به دليل تمايل او به تشيع ، نسبت به او بىاعتنا بودهاند ( ادبيات فارسى بر مبناى تأليف استورى ، 2 ، 881 ) . همين منبع اشاره مىكند كه شايد ابن اعثم در كار خود از متن كامل « روايت موسوم به باهلى » در فتح آسياى ميانه بهره برده باشد ؛ چه ، به گفتهء آ . ن . كرات ، كتاب بلعمى در بيشتر موارد با ابن اعثم تطابق دارد نه با طبرى . و اين نشان مىدهد كه ، بلا واسطه يا از طريق اقتباس ، از مأخذ واحدى بهرهمند شدهاند .
[ ( 5 ) ] تاريخ الادب العربى ، كارل بروكلمان ، ترجمهء عربى دكتر عبد الحليم نجار ، چاپ 1969 ، دار المعارف مصر ، ج 3 ، ص 55 - 56 .