( 1 ) را برگرفته ، در مقابل درى كه على ( ع ) از آنجا وارد مسجد مىشد ، نشستند . . . » [ 76 ]
596 ) در مورد انگيزهء اقدام ابن ملجم به قتل على ( ع ) در كتب تاريخى ديگر مىخوانيم كه « . . . سه تن از خوارج يعنى عبد الرّحمان بن ملجم مرادى ، نزال بن عامر ، و عبد اللّه بن مالك صيداوى در موسم حج گرد هم آمدند و به يك ديگر گفتند : راحت جز با كشتن اين سه نفر ، يعنى علىّ بن ابى طالب ( ع ) ، معاوية بن أبى سفيان ، و عمرو بن عاص ميسر نيست . ابن ملجم گفت : قتل على ( ع ) به عهدهء من . نزال گفت : كشتن معاويه بر من باشد . عبد اللّه گفت :
عمرو را من مىكشم ؛ ( اخبار الطوال ، 236 ) . و در آفرينش و تاريخ نام شخصى كه قرار بود معاويه را بكشد ، برك [ حجاج ] و نام كسى كه قرار بود عمرو عاص را بكشد ، داود آمده ؛ ( آفرينش و تاريخ ، 5 ، 240 ) [ 77 ] .
597 ) در مورد نقش قطامه [ قطام ] يا زن ديگر در شهادت على ( ع ) روايات مختلف است .
دينورى معتقد است كه « . . . [ ابن ملجم ] رباب را از مادرش قطام خواستگارى كرد ، قطام با خوارج هم رأى بود . پس ، به ابن ملجم گفت : من رباب را به عقد تو در نمىآورم مگر با پرداختن سه هزار درهم ، يك كنيز و يك غلام ، و نيز كشتن علىّ بن ابى طالب ( ع ) . . . . »
( اخبار الطوال ، 237 ) . ولى مقدّسى گويد ابن ملجم عاشق خود قطام بود نه رباب دختر او ( آفرينش و تاريخ ، 5 ، 242 ) . و مسعودى گويد « . . . چون به كوفه رسيد ، به نزد قطام دختر عموى خود رفت و از او خواستگارى كرد و او گفت . . . » ( مروج الذهب ، 1 ، 771 ) [ 78 ] .
598 ) ولى در أخبار الطوال آمده « . . . [ ابن ملجم ] در سپيدهدم فجر به گوشهاى نشست و به انتظار عبور علىّ بن ابى طالب ( ع ) به مسجد براى اداى نماز صبح به مراقبت پرداخت . در اين اثنا على ( ع ) در حالى كه مردم را به نماز مىخواند ، پديدار گشت . ابن ملجم از جاى برخاست و با شمشير بر فرق او زد ، قسمتى از شمشير به ديوار اصابت كرد و . . . » ( اخبار الطوال ، 237 ) .
و در تاريخ يعقوبى مىخوانيم « . . . و [ على ( ع ) ] سر خود را از دريچهء مسجد داخل كرد و عبد الرّحمان شمشيرى بر سرش نواخت ، پس . . . » ( تاريخ يعقوبى ، 2 ، 138 ) . و قول ديگرى هم هست كه « . . . چون على بدانجا [ رسيد ] ندا داد : ايها الناس نماز ، نماز . شبيب او را با شمشير زد كه شمشير به چوب در خورد و كارگر نشد . ابن ملجم او را بر فرق سر زد و گفت : الحكم للّه ، حكم از خداست و از تو نيست اى على ، ياران تو هم حقّ حكم ندارند . . . » ( كامل ، 4 ، 220 ) [ 79 ] .
599 ) در مورد روز شهادت على ( ع ) روايات مختلفى در كتب تاريخى مشابه آمده ، در أخبار الطوّال مىخوانيم « . . . علىّ بن ابى طالب ( ع ) پيش از آنكه آن روز [ روز نوزدهم رمضان ] را به شب رساند ، درگذشت . » ( اخبار الطوال ، 238 ) . « . . . سه روز زنده ماند سپس
هامش
[ ( 76 ) ] نيز رك : طبرى ، 6 ، 2683 ؛ كامل ، 4 ، 220 ؛ ناسخ التواريخ ، 3 ، 670 .
[ ( 77 ) ] نيز رك : تاريخ يعقوبى ، 2 ، 138 ؛ مروج الذهب ، 1 ، 771 ؛ طبرى ، 6 ، 2681 ؛ كامل ، 4 ، 219 .
[ ( 78 ) ] نيز رك : طبرى ، 6 ، 2628 ؛ كامل ، 4 ، 219 ؛ ناسخ التواريخ ، 3 ، 670 .
[ ( 79 ) ] نيز رك : طبرى ، 6 ، 2684 ؛ حبيب السير ، 1 ، 581 ؛ ناسخ التواريخ ، 3 ، 676 .