( 1 ) خدا يك روز جنگ كردن را به تأخير نينداختم مگر براى آنكه مىخواهم گروهى به من ملحق گرديده ، هدايت شوند و به چشم كم نور خود روشنى راه مرا ببينند . و اين تأمّل و درنگ در كارزار نزد من محبوبتر است از اينكه آن گمراهان را بكشم و اگر چه با گناهانشان باز مىگردند . [ 30 ]
495 ) حمير : قبيلهاى است از قبايل بنى سبا و ضحّاك پادشاه از آن قبيله است ؛ ( آنندراج ) . در مآخذ يونانى و رومى هومريتامى ، يكى از اقوام قديم عربستان جنوبى كه در ناحيهء ظفار ( يمن ) در مملكت سبا مىزيستند ، و به تدريج قدرت يافته سلطنت سبا را به دست گرفتند ، و به همين جهت تاريخ دولت حميرى دنبالهء تاريخ دولت سبا محسوب مىشود . . . [ 31 ]
496 ) لخم : قبيلهاى است از يمن ؛ ( اعلام معين ) . « . . . حيى [ قبيلهاى ] است از يمن از اولاد لخم و اسم لخم مالك بن عدىّ بن الحارث بن مرّة بن ادد [ ظ أد ] بن زيد بن كهلان . از آن حييند پادشاهان حمير و آسيه بنت مزاحم زن فرعون ؛ ( منتهى الأرب ) . . . ملوك لخمى [ آل لخم ] در تاريخ به ملوك حيره ، آل نصر ، آل محرّق ، نعامنه ( نعمانها ) ، و مناذره ( منذرها ) نيز معروفند . . . » ( مصاحب ، 2 ، 2488 ) .
497 ) ابو ايوب انصارى . [ 32 ]
498 ) خالد بن معمّر السدوسىّ : ابن معمّر بن سليمان بن . . . سدوس السدوسىّ . وى را ادراك زمان نبى دست داد . ابو احمد عسكرى مىگويد در زمان عمر وى رئيس طايفهء بكر بن وايل بود . در كتاب البيان جاحظ آرد : چون مجراة بن ثور شهادت يافت ، رياست بكر را عمر در اين عهد به دو داد و عثمان نيز بعد از آن رياست را به شقيق بن مجراة سپرد و سپس به حصين بن منذر واگذار كرد . بنا بر قول يعقوب بن سفيان ، خالد در جنگ جمل و صفّين با على ( ع ) بود . در اعلام زركلى آمده است كه معاويه وى را امارت ارمنستان داد و وى قصد آن بلاد كرد ولى در راه نصيبين درگذشت ، حدود 50 هجرى ؛ ( دهخدا ، خ - خييه ، 107 ) 499 ) ابو هريره [ 33 ] 500 ) ابو درداء [ 34 ]
هامش
[ ( 30 ) ] رك : شرح فيض الاسلام ، 144 ؛ شرح ابن ابى الحديد ، 4 ، 13 ؛ ترجمهء گويا و . . . ، 1 ، 151 ، 357 .
[ ( 31 ) ] رك : مصاحب ، 1 ، 867 .
[ ( 32 ) ] راجع به آن رك : جلد اول همين اثر ، تعليقات فصل ابو بكر و نيز رك : دانشنامهء ايران و اسلام ، 7 ، 100 ؛ دهخدا ، آ - اثبات ، 374 ؛ مصاحب ، 1 ، 28 .
[ ( 33 ) ] در اين مورد رك : جلد اول همين اثر ، تعليقات فصل عمر بن خطاب ، نيز رك : دانشنامهء ايران و اسلام ، 8 ، 1126 ؛ دهخدا ، آ - اثبات ، 927 ؛ مصاحب ، 1 ، 36 .
[ ( 34 ) ] رك : جلد اول همين اثر ، تعليقات فصل عثمان بن عفان ، نيز رك : دانشنامهء ايران و اسلام ، 8 ، 1033 ؛ دهخدا ، آ - اثبات ، 452 ؛ مصاحب ، 1 ، 29 .