( 1 ) 366 ) جريان جمعآورى قرآن توسط عثمان مربوط مىشود به اختلاف قرائت قرآن توسط مسلمانان شهرهاى مختلف كه ابن اثير اين جريان را مفصّلا در تاريخ كامل خود آورده و در آخر قول حضرت على ( ع ) را داير بر صحيح بودن كار عثمان در جمعآورى قرآن قيد كرده و مىگويد . . . چون على ( ع ) به كوفه رسيد [ هنگام خلافت ] ، مردى برخاسته عثمان را سرزنش كرد زيرا مردم را به يك نسخه از قرآن واداشته ، على ( ع ) فرياد زد و گفت :
خاموش باش ، هر چه كرد با مشورت و موافقت ما كرد و من هم اگر جاى او بودم چنين مىكردم و همان راه را مىپيمودم ؛ ( كامل ، 3 ، 182 - 185 ) .
367 ) بيعت رضوان : يا بيعت شجره يا بيعت حديبيه ، حديبيه نام قريهاى است در نزديكى مكّه و تقريبا به فاصلهء 9 منزل از مدينه . در محلّ حديبيه ، در سال 6 م ه ق ، پيغمبر كه بنابر مشهور به قصد به جاى آوردن عمره با عدّهاى نزديك 500 ، 1 تن از اصحاب عازم مكّه بود ، در اين محلّ توقف كرد و چون قريش با ورود مسلمين به مكّه موافقت نكردند و جريان مذاكرات عثمان نيز كه به قصد جلب رضايت قريش به مكّه رفته بود نامعلوم بود ، در اينجا در زير درخت حديبيه پيغمبر ( ص ) با اصحاب بيعت كرد كه در صورت ضرورت در محاربه با قريش با وى همداستان باشند . اين بيعت را بيعت حديبيه ، بيعت رضوان ، و بيعت شجره نيز مىخوانند و كسانى را از اصحاب كه در اين بيعت شركت داشتهاند ، شجرى مىخوانند ؛ ( مصاحب ) . در مورد بيعت رضوان نيز رك : سيرت رسول اللّه ، 2 ، 808 - 810 368 ) مؤلّف سيرت رسول اللّه در اين مورد مىگويد . . . چون بيعت تمام كرده بودند ، خبر بيامد كه عثمان را نكشتند . [ قبلا عثمان از طرف حضرت محمّد ( ص ) جهت رسالت نزد قريش رفته بود و چنين شايع شده بود كه قريش عثمان را كشتهاند ] ، آنگاه سيّد ، عليه السّلام ، هر دو دست خود بياورد و گفت : يك دست من از بدل دست عثمان است و دست راست بر دست چپ نهاد و از بدل عثمان ، رضى اللّه عنه ، بيعت كرد . و از جمله مناقب عثمان ، رضى اللّه عنه ، يكى اين است . . . ؛ ( سيرت رسول اللّه ، ج 2 ، 809 ) .
369 ) كنانة بن بشر : ابن بشر تجيبى . وى در زمرهء كسانى بود كه از مصر براى بر كنار ساختن عثمان به مدينه آمد و در كشتن او هم شريك بود . معاويه به خونخواهى عثمان او را گرفت و با ابن حذيفه ابن عديس در لد ( به فلسطين ) آنها را زندانى كرد . سپس ، از زندان گريختند امّا والى فلسطين آنها را گرفت و به قتل رسانيد ؛ ( اعلام زركلى ، 3 ، 817 به نقل دهخدا ) . [ 10 ]
370 ) طبرى اقوال مختلفى راجع به نامهء عثمان به عبد اللّه سعد و حامل آن در كتاب خود درج كرده و در جايى مىگويد . . . و فرستادهء عثمان كه نامه را مىبرد أبو الأعور بن سفيان سلمى بود كه عثمان وى را بر شتر خويش نشانده و گفته بود . . . ؛ ( طبرى ، 6 ، 2251 ) . [ 11 ]
هامش
[ ( 10 ) ] نيز رك : تاريخ گزيده ، 189 ؛ مجمل التواريخ و القصص ، 285 .
[ ( 11 ) ] نيز رك : كامل ، 3 ، 281 .