( 1 ) مىريزد . . . ؛ ( لسترنج ، 71 ) . ايرانيان در عين تمر پايگاه نظامى داشتند . يكى از آنها عمرو بن زياد بن حذيفة بن هشام بن مغيرة را هدف تيرى قرار داد و او را بكشت . . . پس ، خالد مردم عين تمر را محاصره كرده ، آنها را مغلوب ساخت ؛ ( اخبار الطوال ، 122 ) .
. . . عين التمر شهرى در عراق در ناحيهء حاصلخيزى كنار بيابانى بين انبار و كوفه به فاصلهء 130 كيلومترى غرب كربلا . عين التمر از پيش از اسلام سابقه دارد ؛ ( مصاحب ) .
361 ) عذيب : . . . آبى است [ محلّ نيز منسوب به اين آب بايد باشد ] از بنى تميم و آن نخستين آبى است كه آدمى آن هنگامى كه از قادسيّه به قصد مكّه به كوفه رود در باديه بدان رسد ؛ ( تقويم البلدان ، 109 ) .
362 ) در تاريخ كامل ابن اثير و تاريخ حبيب السّير نحوهء برخورد مالك اشتر و يارانش با سعيد بن عاص موقع برگشتن از مدينه به گونهاى ديگر است . ابن اثير گويد كه . . . يزيد بن قيس هم عدهء خود را به محلّ جرعه سوق داد و . . . اشتر هم با او بود . سعيد بن عاص هم رسيد و نزد آنها رفت . آنها گفتند : ما با تو كارى نداريم و حاجت گفتگو هم نيست . او گفت :
بهتر اين بود كه يك مرد به نمايندگى نزد امير المؤمنين روانه مىكرديد و نزد من هم يك نماينده مىفرستاديد . . . پس ، [ سعيد ] از آنجا مراجعت كرد ؛ ( كامل ، 3 ، 248 ؛ طبرى ، 7 ، 2206 ) . و در حبيب السّير آمده كه . . . چون سعيد از مدينه بازگشته ، نزديك كوفه رسيد ، مالك با فوجى از سپاه او را استقبال نموده گفت : بازگرد كه مردم اينجايى تو را به امارت قبول ندارند . سعيد گفت : احتياجى به اين همه شورش و . . . ؛ ( حبيب السّير ، 1 ، 508 ) .
363 ) در ديگر كتب تاريخى مشابه نحوهء درخواست امارت ابو موسى به كوفه از طرف مالك به نوعى ديگر است ، . . . سعيد هم از آنجا [ جرعه ] سوى عثمان شتاب كرد . همين كه رسيد خبر واقعه داده و گفت : آنها عزل مرا مىخواهند و نصب ابو موسى اشعرى را به جاى من درخواست مىكنند ؛ ( كامل ، 3 ، 248 ؛ طبرى ، 7 ، 2206 ) . . . چون سعيد به ناكام عنان مراجعت انعطاف داد ، مالك چند گام پيش نهاد و گفت : به عرض عثمان رسان كه ابو موسى را به حكومت كوفه نامزد نمايد تا . . . ؛ ( حبيب السّير ، 1 ، 508 ) . . . عثمان به آنها [ مالك و اهل كوفه ] نوشت : « ببينيد در ايام عمر خطّاب حاكم شما كى بوده ، همو او را به حكومت برداريد . » چون تحقيق كردند ، ابو موسى اشعرى بود و او را حاكم خود كردند ؛ ( مروج الذهب ، 1 ، 405 ) .
364 ) حكيم بن جبله . . . : ابن جبله از بنى عبد القيس [ وفات 36 ه ق ] يكى از صحابيان است .
او اگر چه پيغمبر اكرم ( ص ) را زيارت و درك كرده ولى اين شرف در هنگام صغر سن بوده و از اين رو راوى حديث واقع نشده است . . . حكيم در زمان عثمان مامور تحقيقات در سند شده بود . بعد از عودت از سند چنين گزارش داد كه اگر لشكر كم به اين كشور برود ، كارى از پيش نخواهد برد و اگر نيروى بسيارى فرستاده شود ، گرسنگى خواهند كشيد و از اين رو فتح اين سرزمين آسان به نظر نمىرسد ؛ ( اعلام زركلى به نقل دهخدا ) .
365 ) مورّخين نام اين محلّ را ذى خشب نوشتهاند .
الفتوح ( فارسي ) — صفحة 996
مساهمون: أحمد بن أعثم الكوفي
ص٩٩٦