( 1 ) به سبب درازى قامت و آشفتگى خلقت ؛ ( اعلام زركلى به نقل دهخدا ) . وى با اينكه در عهد رسول ( ص ) متولّد شد به شرف لقا مشرّف نشد ؛ زيرا كه همراه پدر خود بود كه به طرف طائف به امر آن حضرت ( ص ) منفى گرديد ؛ ( منتهى الارب ) . به سال 64 هجرى در دمشق به خلافت رسيد و مؤسّس سلسلهء آل مروان كه طبقهء ديگرى از خلفاى اموى است ، گرديد . خلافت اين سلسله از سال 64 تا 132 ه دوام يافت و مدّت خلافت خود مروان 10 ماه بود ؛ ( معين ) .
332 ) طنجه : از بلاد اقليم چهارم ، طول آن ح - لا [ 8 درجه و 31 دقيقه ] و عرض آن له - ل [ 35 درجه و 30 دقيقه ] ، طنجه در دهانهء درياى زقاق است . . . مردمش به كم خردى معروف است ؛ ( تقويم البلدان ، 176 - 177 ) . شهر و دريا بندرى در مراكش بر گوشهء شمال غرب افريقا در حدود 60 كيلومترى جنوب غربى جبل طارق از طريق دريا . در دورهء روميان تينگيس نام داشت . موسى بن نصير آن را گرفت و حكومتش را به طارق بن زياد سپرد ( مصاحب ) .
333 ) ارواد : جزيرهاى در درياى قرب قسطنطنيه . مسلمانان بدانجا غزو كردند و آن را به سردارى جنادة بن ابى اميّه در زمان معاوية بن ابى سفيان به سال 54 بگشودند و مجاهد بن جبر المقرى و تبيع بن امراة كعب الاحبار در فتح آن شركت داشتند و در آنجا مجاهد تبيع را قرآن آموخت و بعضى گفتهاند در رودس آموخته است ؛ ( معجم البلدان به نقل دهخدا ) .
جزيرهء ارواد ، نام باستانى آن آرادوس ، جزيرهاى در سوريه نزديك طرسوس . دريا بندر قنقيّه بود و در دورهء فنيقيان رونق داشت ؛ ( مصاحب ) .
334 ) نخستين علّت و انگيزهء انتقاد مردم از عثمان مربوط مىشود به اواخر سنهء سىام هجرت كه عثمان در مورد نمازخواندن در منا بدعت گذاشت و بر خلاف حضرت محمّد ( ص ) و دو خليفهء قبل از خود نماز را در منا چهار ركعت كرد . [ 4 ] فهرست خلافكاريها ، اسرافكاريها ، و اعمال زشت و خلاف شرع عثمان . [ 5 ]
335 ) حكم بن العاص : . . . بن اميّة بن عبد شمس يكى از اصحاب و پدر مروان و عموى عثمان است . روز فتح مكّه اسلام آورد . سپس ، پارهاى از اسرار حضرت رسول ( ص ) را افشا نمود و تقليد مشى و حركت آن حضرت ( ص ) را درمىآورد و به لودگيها و مسخرگيها اهانت بر پيغمبر ( ص ) روا مىداشت . حضرت محمّد ( ص ) به وى لعنت كرد و به طائف تبعيدش نمود . مادامى كه نبىّ اكرم ( ص ) حيات داشت ، آن مطرود در طائف مىزيست و مروان در همانجا تولّد يافت ؛ ( دهخدا ) .
336 ) ولخرجيهاى عثمان و اسراف در مصرف بيت المال و متموّلشدن اطرافيان عثمان و حتّى عدّهاى از صحابهء حضرت پيغمبر ( ص ) . [ 6 ]
هامش
[ ( 4 ) ] رك : طبرى ، 5 ، 2113 - 2115 ، 2139 ؛ كامل ، 3 ، 167 - 168 .
[ ( 5 ) ] رك : آفرينش و تاريخ ، 5 ، 210 - 212 ؛ تاريخ يعقوبى ، 2 ، 669 - 670 ؛ ناسخ التواريخ ، 2 ، 440 - 441 .
[ ( 6 ) ] رك : مروج الذهب ، 1 ، 689 - 690 .