( 1 ) [ 39 درجه و 50 دقيقه ] ، بزرگترين شهر ارمنيّه خلاط است و آن شهرى است پرآوازه ؛ ( تقويم البلدان ، 454 ) . خلاط يا اخلاط در ساحل غربى درياچه [ درياچهء وان ] از بزرگترين شهرهاى ارمنيّه به شمار مىآمد ؛ ( لسترنج ، 197 ) . شهرى در شمال تركيه به گوشهء شمال غرب درياچهء وان . ويرانههاى شهر قديم خلاط نزديك آن است ، شهر اخلاط ظاهرا در زمان سلطان سليم اوّل به تصرّف دولت عثمانى درآمد . در 955 ه ق ، شاه طهماسب صفوى آن را با خاك يكسان كرد . در زمان سلطان سليمان اوّل ، عثمانيها در محلّ آن قلعهاى بنا كردند و بتدريج شهر جديد بر پا شد ؛ ( مصاحب ) .
316 ) مطامير : . . . همچنين مطموره يا مطامير ، چند جا [ در كتب نويسندگان عرب ] نام برده شده و ما قاعدتا بايد آن را در مجاورت ملقوبيّه جستجو كنيم ؛ ( لسترنج ، 148 ) .
317 ) سراج : اين محلّ در بيشتر كتب جغرافياى تاريخى و مسالك به صورت سروج ضبط شده . در تقويم البلدان مىخوانيم ، . . . سروج از بلاد اقليم چهارم ، طول آن سب - يه [ 62 درجه و 15 دقيقه ] و عرض آن لز - م [ 37 درجه و 40 دقيقه ] . شهرى است در نواحى حرّان از بلاد جزيره ، ميان آن و حرّان يك روزه راه است ؛ ( تقويم البلدان ، 306 ) . . . براى تكميل سياههء شهرهاى ناحيهء مضر سروج را نيز بايد ذكر كنيم . اين شهر در نيمهء راه شمال رقّه كه از باديه عبور مىكند و به سميساط مىرود واقع بود . . . ؛ ( لسترنج ، 116 ) .
سروج شهركى آبادان است ؛ ( حدود العالم ، 157 ) . . . شهرى در جنوب تركيهء آسيايى نزديك مرز سوريه در ناحيهء ديار مضر . . . شهرت ادبى آن به جهت اين است كه ابو زيد سروجى ، قهرمان مقامات حريرى ، اهل آنجا بوده است ؛ ( مصاحب ) .
318 ) محمّد بن مسلمة الانصارى : محمّد بن مسلمة بن . . . اوس حارثى مكنّى به ابو عبد الرحمان يا ابو عبد اللّه . او در تمام جنگها و غزوات در ركاب پيامبر ( ص ) بود مگر در واقعهء تبوك . در زمان عمر اگر كسى از عاملى شكايت مىكرد حال او را از محمّد مىپرسيد . پس از قتل عثمان خانهنشين شد و شمشيرى از چوب براى خود ساخت تا وارد فتنه نشود . در سال 46 يا 48 در مدينه درگذشت ؛ ( اسد الغابة به نقل دهخدا ) .
319 ) قبرس : از بلاد اقليم چهارم ، طول آن نج [ 53 درجه ] و عرض آن لد [ 34 درجه ] . ميان آن و كرك از بلاد أرمن نصف مجرى است ؛ ( تقويم البلدان ، 240 ) . . . قبرس ، عربى قبرس ، يونانى كوپروس ، كشور جمهورى ، جزيرهاى در شمال تركيه ، پايتختش نيكوزيا . دو رشته كوه در سرتاسر جزيره كشيده شده است ؛ ( مصاحب ) . . . امّا در مديترانهء شرقى مسلمين به خوبى دو جزيرهء قبرس و رودس را مىشناختند . . . با اين وصف يك شرح جغرافيايى مفصّلى از اين دو جزيره به دست ما نرسيده است ؛ ( حاشيهء لسترنج ، 137 ) .
320 ) عكّا : از بلاد اقليم سوّم ، طول آن نح - ك [ 58 درجه و 20 دقيقه ] و عرض آن لج - ك [ 33 درجه و 20 دقيقه ] . شهرى بزرگ از سواحل شام ، درون آن چشمهاى است معروف به عين البقر و مسجدى است منسوب به صالح ( ع ) . بين عكّا و طبريّه بيست و چهار ميل است و . . . ؛ ( تقويم البلدان ، 260 ) . در عهد عتيق عكو ، يونانى پتولمائيس شهر و
الفتوح ( فارسي ) — صفحة 987
مساهمون: أحمد بن أعثم الكوفي
ص٩٨٧