( 1 ) 301 ) ارمنيّه : يا ارمينيّه يا بلاد ارمن ، ناحيه يا كشور قديم در غرب آسيا كه اكنون ميان ايران و شوروى و تركيه تقسيم شده است . بنابر روايات ، كشتى نوح در ارمنستان [ ارمنيّه ] به خشكى نشست . ارمنستان اوّلين كشورى بود كه دين مسيح را به عنوان دين رسمى پذيرفت ؛ ( مصاحب ) . ارمنيه شامل سه قسمت است ؛ نخستين فاليقلا ، اخلاط ، و شمشاط است و آنچه ميان آنهاست . دوّمين شامل خزران ، تفليس ، و شهر باب الان است و آنچه ميان آنهاست . و سومين شامل بردعه - يعنى ، شهر ارّان - بيلقان و باب الابواب [ 3 ] . . . كرسى ارمنستان مسلمان در زمان قديم دبيل بوده كه دوين و توين هم ناميده مىشده و اكنون به جاى آن دهكدهء كوچكى در جنوب ايروان نزديك رود ارس قرار دارد ؛ . . . ( لسترنج ، 196 ) .
302 ) شمشات : يا شمشاط از اقليم پنجم است . طولش از جزاير خالدات عب - له [ 72 درجه و 35 دقيقه ] و عرض آن از خطّ استوا م [ 40 درجه ] . در او قبر صفوان بن معطل صاحب رسول ( عم ) . در اين حدود درختى است ثمرهاش به بادام ماننده است و با پوست مىتوان خورد . . . و كس نداند آن چه ميوه است ؛ ( نزهة القلوب ، 112 ) . شمشاط مهمترين شهرهاى ساحل ارسناس بود . شمشاط همان است كه روميان آن را آرسامساطا مىناميدند . ياقوت كه مخصوصا ذكر نموده كه اين شهر غير از سميساط است ، گويد شمشاط بين بالويه ( يالوى جديد ) و حصن زياد ( خربوط جديد ) واقع است ؛ ( لسترنج ، 125 ) .
303 ) وليد بن عقبه : وليد بن . . . أبى معيط از شعرا و بزرگان قريش كه از طرف مادر برادر عثمان بن عفّان بوده ، در فتح مكّه مسلمان شد و از طرف پيغمبر جهت اخذ زكات طايفهء بنى مصطلق مامور شد ، در عصر عمر مامور اخذ صدقات بنى تغلب شد ، در زمان عثمان به جاى سعد بن ابى وقّاص والى كوفه شد كه در آنجا شراب خورده ، مست كرد و در مسجد كوفه نماز صبح را چهار ركعت خواند . بعد ، به مدينه احضار و حدّ خورد و حبس شد . بعد از قتل عثمان به شام آمد و آنجا ساكن شد و باعث شعلهور شدن آتش فتنه بين على ( ع ) و معاويه شد ؛ ( اعلام زركلى به نقل دهخدا ) .
304 ) در ديگر كتب تاريخى سردار ده هزار مرد اختيارى از طرف وليد بن عقبه سلمان بن ربيعه است نه مسلم بن ربيعه ؛ ( طبرى ، 5 ، 2092 ؛ كامل ، 3 ، 135 ؛ تاريخ يعقوبى ، 1 ، 60 ) . و كسى كه سلمان را به كمك حبيب بن مسلمه فرستاد سعيد بن عاص بود نه وليد بن عقبه ؛ ( طبرى ، 5 ، 2093 ) .
305 ) در مورد شبيخون زدن حبيب بن مسلمه در طبرى آمده كه : « حبيب مردى مدبّر بود و مصمّم شد بر موريان [ امير روميان ] شبيخون زند . زنش امّ عبد اللّه كلبى دختر يزيد كلبى اين سخن را از او شنيد و گفت : وعدهگاه تو كجاست ؟ گفت : سراپردهء موريان يا بهشت .
هامش
[ ( 3 ) ] رك : تقويم البلدان ، 443 .