( 1 ) ( مفاتيح ) . نام بتى است كه متعلق به مذحج در يمن بود و در نجران به آن اقرار آوردند ، ( دهخدا ) .
174 ) در مورد نحوهء مأموريت أبو عبيده جهت لشكركشى به طرف بيت المقدّس در ناسخ التواريخ آمده : « . . . أبو عبيده بعد از فتح يرموك و تقسيم غنايم با سران لشكر گفت : چه مىانديشيد ؟ به جانب قيساريه كوچ دهيم يا آهنگ بيت المقدّس كنيم ؟ » گفتند : جواب آن است كه به عمر خطّاب مكتوب كنى تا چه فرمايد . لاجرم أبو عبيده اين صورت را نگار داد و به دست عرفجه نخعى به سوى عمر فرستاد . عمر سخن به مشورت انداخت .
امير المؤمنين على ( ع ) فرمود : لشكر به سوى بيت المقدّس فرست ؛ چه بعد از فتح بيت المقدّس قيساريّه گشوده خواهد شد زيرا كه رسول خدا ( ص ) مرا چنين خبر داد . عمر گفت : صدق المصطفى و صدقت يا أبا الحسن ( ناسخ التواريخ ، 2 ، 306 ) .
175 ) ايلياء : نام بيت المقدّس است . ( برهان ؛ آنندراج ) . « . . . نام شهر بيت المقدّس است . لغتى است عبرى و معنى آن به قولى بيت اللّه است ؛ فرزدق گويد :
« و بيتان بيت اللّه نحن ولاته * و قصر بأعلى ايلياء مشرّف »
( حاشيهء طبرى ، 2 ، 24 ) .
176 ) روايات در مورد رأى صحابهء پيغمبر ( ص ) جهت عزيمت عمر خطّاب به سوى بيت المقدّس مختلف است . ابن اثير گويد : « . . . على گفت : شخصا چرا و كجا مىروى ؟ بدان كه با يك دشمن مانند سگ درنده روبرو خواهى شد . عمر گفت : من براى جهاد مىروم تا عبّاس [ عمّ پيغمبر ] زنده است زيرا اگر عبّاس بميرد ، كار مسلمين طناب پيچيده و درهم خواهد بود . » ( كامل ، 2 ، 306 ) .
« . . . عثمان گفت : تاكنون لشكر اسلام در اراضى شام قرين نصرت بوده . هيچ ضرورت داعى نيست كه سفر شام كنى و . . . پس ، امير المؤمنين على ( ع ) فرمود : اينكه مردم روم تو را طلب كردهاند از براى مسلمانان فتحى است . . . چون تو بدانجا سفر كنى ، مردم روم كار بر مصالحت خواهند كرد و . . . پس ، عمر گوش به فرمان على داشت . » ( ناسخ التواريخ ، 2 ، 309 ) .
177 ) عبّاس بن عبد المطّلب : از بزرگان قريش ، عموى محمّد ( ص ) ، و جدّ خلفاى عبّاسى . در سال 2 ه . ق براى حمايت كاروانى كه از طرف مسلمانان تهديد مىشد و اموال عبّاس نيز جزو آن كاروان بود و منجر به جنگ معروف بدر شد ، عبّاس به جنگ مسلمانان شتافت .
عبّاس در جنگ بدر اسير شد و با دادن مبلغ هنگفتى رهايى يافت . مورّخين دورهء خلفاى عبّاسى چون نتوانستهاند اين حقيقت را ناديده بگيرند ، گفتهاند كه عبّاس در حقيقت اسلام آورده بود و پيغمبر نيز اين را مىدانست ولى چون ظاهرا در صف دشمنان بوده است ناگزير مىبايستى اين مبلغ فديه را بپردازد ، و نيز گفتهاند آنكه عبّاس را اسير كرده است ، ملك بوده است نه انسان . به هر حال عبّاس كمى پيش از فتح مكّه به مسلمانان پيوست . پس از فتح مكّه حضرت محمّد ( ص ) منصب سقايت [ تأمين آب حجّگزاران ] را در عهدهء عبّاس