( 1 ) 159 ) أبو هريره : أبو هريره دوسى يمنى از صحابهء حضرت محمّد ( ص ) . نام اصلى او عبد الشمس بود . ولى پس از آنكه مسلمان شد به عبد اللّه يا عبد الرّحمان مبدل گرديد . كنيهء او از آن جهت أبو هريره شد كه هر گاه بزهاى قوم خود را چوپانى مىكرد بچه گربهاى همراه داشت كه با آن بازى مىكرد . پس از قبول اسلام خود را به حضرت محمّد ( ص ) نزديك ساخت و از صدقات او گذران مىكرد و از جملهء فقرايى بود كه اهل صفّه ناميده شدهاند . أبو هريره با آنكه اندكتر از چهار سال پيش از وفات حضرت محمّد ( ص ) اسلام آورده حديث بسيار روايت كرده ؛ چنان كه شمارهء اين احاديث تقريبا به 3500 حديث بالغ مىشود . درگذشت او را در 57 يا 58 يا 59 نوشتهاند . گفتهاند كه أبو هريره در 58 بر جنازهء عايشه نماز خوانده و اگر اين مطلب درست باشد تاريخ مرگ او 58 يا 59 بوده است . أبو هريره 78 سال عمر كرد . . . ؛ ( دانشنامهى ايران و اسلام ، 8 ) .
160 ) أبو الجعيد : حكايت خدعهء أبو الجعيد به سبب ظلم شنيعى است كه از ملّت خود ديده بود .
كمر انتقام بر ميان بسته و زياده از هشتاد هزار نفر را به انتقام زن و فرزند خود به هلاكت رسانيد ؛ حاشيهء نسخهء چاپ سنگى « الفتوح » .
161 ) حلب : از بلاد اقليم چهارم ، طول آن سب - ى [ 62 درجه و 10 دقيقه ] و عرض آن له - ن [ 35 درجه و 50 دقيقه ] . شهرى است كهن كه مقام ابراهيم خليل ( ع ) در آنجاست . رود قويق از آن مىگذرد . ميان حلب و قنسّرين دوازده ميل است ؛ ( تقويم البلدان ، 296 ) .
« . . . حلب شهرى در شمال غرب سوريه به فاصلهء 110 كيلومترى شرق مديترانه . مقرّ 4 اسقف اعظم ( كليساهاى يونانى ، ارمنى ، كاتوليك و پروتستان ) است . صنعت ابريشم آن مهمّ و تجارت توتون و پشم دارد . حلب آثار و ابنيهء نظامى و مذهبى و شهرى فراوان دارد كه اغلب به خوبى محفوظ ماندهاند و تاريخ تقريبا همهء آنها معلوم است ؛ ( مصاحب ) .
162 ) حلوان : از اقليم چهارم و از مداين سبعهء عراق عرب است . طولش از جزاير خالدات فب - نه [ 82 درجه و 55 دقيقه ] و عرض آن از خطّ استوا لد [ 34 درجه ] . قباد بن فيروز ساسانى ساخت . اكنون خراب است و به قدر مختصر مزرعهاى مانده و در او از مزارات اكابر قنبر حمزه ، سادس قرّاى سبعه است ؛ ( نزهة القلوب ، ص 42 ) . « . . . شهر بسيار قديم ، بر ساحل چپ رود حلوان در جنوب سر پل ذهاب ، كه امروز بكلّى خراب شده ولى محلّ آن به سبب ويرانههاى بناى طاقگرا [ از دورهء ساسانى ] معلوم مىباشد . شهر بر مدخل يكى از گردنههاى جبال زاگرس به نام عقبهء حلوان واقع شده . » ( مصاحب ) . « . . . آخرين شهر عراق است . در عراق جز آن هيچ شهرى نيست كه به كوه نزديك باشد و بر كوهش پيوسته برف است . » ( تقويم البلدان ، 351 ) .
163 ) تستر : در تلفظ شوشتر خوانند و از اقليم سيّم است . طولش از جزاير خالدات فد - ك [ 84 درجه و 20 دقيقه ] و عرض آن از خط استوا لا - ك [ 31 درجه و 20 دقيقه ] . آن را هوشنگ پيشدادى ساخت . اردشير بابكان تجديد عمارت آن كرد و شكلش بر مثال اسب ساخت . . . شاپور ذو الأكتاف در شوشتر عمارات عاليه كرد ؛ ( نزهة القلوب ، 131 ) .
الفتوح ( فارسي ) — صفحة 955
مساهمون: أحمد بن أعثم الكوفي
ص٩٥٥