( 1 ) 119 ) ثانى إثنين : 1 - دوّم دو تا ، دوّم دو . 2 - يكى از دو . 3 - نظير ، عديل ، قرين ، تالى تلو ، ديگرم .
گرد قصرش كتابهى سيمين * ثانى إثنين كهكشان باشد
« وحشى » 4 - ابو بكر صدّيق :
شريعت را نخستين قرة العين * رفيق مصطفى و ثانى إثنين
« عطار » توضيح : مأخوذ از آيهء 40 سورهء توبه ؛ ( معين ) .
120 ) ثالث ثلاثه : سوّم سه ، سوم از سه تا ( اشاره به تثليث عيسويان ) :
فرستم نسخهء ثالث ثلاثه * سوى بغداد در سوق الثلاثه
« خاقانى »
ثالثا تا از تو بيرون رفتهام * گوييا ثالث ثلاثه گفتهام
« مثنوى » توضيح : مأخوذ از آيهء 77 سورهء مائده ؛ ( معين ) .
121 ) يزدجرد : يا يزدگرد سوّم ، سى و پنجمين پادشاه ساسانى ، در سال 632 م به تخت نشست .
نسب او درست معلوم نيست . طبرى گويد كه پسر شهريار ( نوهء خسرو پرويز ) و از مادر زنگى بود و چون كسى را از خانوادهء سلطنت نيافتند ، ناچار او را بر تخت سلطنت نشاندند .
با مرگ او ( 31 هجرى قمرى ) سلسلهء ساسانى پس از 416 سال سلطنت در ايران منقرض گرديد . [ 2 ]
122 ) أبو عبيد بن مسعود ثقفى : يا أبو عبيدة بن . . . ، پدر مختار از صحابهء رسول ( ص ) است . عمر بن خطّاب پس از عزل خالد بن وليد ( در سال 13 ) ولايت عراق وى را داد و او را به ميان حيره و قادسيّه با جابان جنگى درپيوست و او جيش جابان بشكست و جابان را اسير كرد و او به فديه خويش را باز خريد . أبو عبيده در جنگى ديگر با مردانشاه بن بهمن يكى از سالاران سپاه يزدجرد به يوم الجسر به سال سوّم ملك يزدجرد كشته شد . در كتاب الاستيعاب فى معرفة الأصحاب تأليف ابن عبد البرّ ، چاپ هند نام او ابو عبيده آمده است و مشهور خلاف آن است ؛ ( دهخدا ) .
123 ) اين داستان در كتب تاريخى به صورتهاى گوناگون آمده است . بلاذرى در فتوح البلدان گويد كه « . . . چون عمر به خلافت رسيد أبو عبيده بن عمر . . . ثقيف - يعنى پدر مختار ثقفى - را با هزار مرد جنگى به عراق فرستاد و نامه به مثنّى بن حارثه نوشت كه به وى بپيوندد و به فرمان او باشد و اطاعت كند و نيز سليط بن قيس را به همراهى أبو عبيد روانه كرد و . . . » ( فتوح البلدان ، 48 ) . و دينورى در أخبار الطوال همين مطلب را با مضمونى ديگر
هامش
[ ( 2 ) ] رك : دهخدا .