( 1 ) 94 ) غوطهء دمشق : غوطهء دمشق يكى از جنّات اربعه است . جنّات اربعه عبارتند از غوطهء دمشق ، شعب بوّان ، نهر ابلّه ، و سغد سمرقند . غوطهء دمشق را بر آن سه برترى است ؛ ( تقويم البلدان ، 277 ) .
95 ) هشام بن العاص : ابن عاص بن وائل بن هاشم صحابى برادر عمرو عاص است . وى در مكّه اسلام آورد و در هجرت دوّم رسول ( ص ) با وى به حبشه مهاجرت كرد و سپس به مكّه باز آمد و تا پايان وقعهء خندق در آنجا بود . وى مردى صالح و شجاع بود و به سال سيزده هجرى به قتل رسيد ؛ ( اعلام زركلى به نقل دهخدا ) .
96 ) به طورى كه از ديگر كتب تاريخى برمىآيد اوّلين بار عمر بن خطّاب به عنوان امير المؤمنين خوانده شد [ 21 ] و ابو بكر را خليفهء رسول اللّه ( ص ) مىگفتند .
97 ) رافع بن عمير الطائىّ : ابن عميره الطائىّ مكنّى به أبو الحسن . او از تابعان بود و به خالد بن وليد در عزيمت به شام راهنمايى كرد . وفات وى به سال بيست و سه هجرى روى داد . [ 22 ]
98 ) سخن گفتن گرگ با عمير . [ 23 ]
99 ) قلاووزى و راهنمايى سپاه اسلام توسط رافع بن عمير . [ 24 ]
100 ) بلقاء : ناحيهاى است از توابع دمشق بين شام و وادى القرى . قصبهء آن عمّان است و در آنجا روستاهاى زياد است و مزرعههاى وسيع گندم آن در خوبى شهره است .
( معجم البلدان ، 1 ، 489 ) . . . بلقاء يكى از كورههاى شراة است و آن ناحيهاى است آبادان ؛ ( تقويم البلدان ، 245 ) . . . اندر حدود اين كوه بلقاء شهرها و روستاها بسيارند و اندر وى همهء مردمان خوارجند ؛ ( حدود العالم ، 174 ) .
101 ) بصرى : از بلاد اقليم سوّم كه طول آن نط - ك [ 59 درجه و 20 دقيقه ] و عرض آن لا - ل [ 31 درجه و 30 دقيقه ] كه قاعدهء حوران است در چهار منزلى دمشق و صرخد شهرى است كهن از سنگ سياه ساخته شده و بازار منبر دارد . از ديار بنى فزاره و ديار بنى مرّه و غير آن است ؛ ( تقويم البلدان ، 276 ) . . . بصرى نخستين شهرى بود كه در شام گشوده شد . . . ؛ ( كامل ، 2 ، 147 ؛ آفرينش و تاريخ ، 5 ، 177 ) . شهرى در جنوب سوريه در ولايت حوران كه امروز براى تميز آن از شهر ديگرى به همين نام آن را بصرى اسكى شام گويند . علاوه بر اثر كليساى قديمى و مسجد عمر بن خطّاب از دورهء سلاطين ايّوبى نيز مسجد و آثار ديگر دارد . ملاقات ابو طالب و بحيرا در اين شهر واقع شده ؛ ( مصاحب ) .
102 ) أجنادين : محلّى در فلسطين ، ظاهرا ميان رمله و بيت جبرين كه در آنجا در جمادى الآخر سال سيزده هجرى قمرى نبرد سختى بين مدافعين يونانى ( روم شرقى ) فلسطين و اعراب ( ظاهرا به فرماندهى خالد بن وليد ) درگرفت و يونانيان شكست سختى خورده به دمشق
هامش
[ ( 21 ) ] رك : مروج الذهب ، 1 ، 662 ؛ طبرى ، 5 ، 2044 ؛ تاريخ يعقوبى ، 2 ، 36 .
[ ( 22 ) ] رك : عيون الاخبار ، 1 ، 142 ؛ قاموس الاعلام تركى ، 3 .
[ ( 23 ) ] رك : دلايل النبوّة ، چاپ حيدرآباد ، 318 : 319 .
[ ( 24 ) ] رك : كامل ، 2 ، 144 - 146 .