در فرض انفتاح به ما متابعت از اماره را اذن داده در وصول به احكام واقعيه كشف مىكنيم كه شارع در موارد خطاى اماره مسامحه نموده نسبت به تكاليف واقعيه و نخواسته كه حتى در اين مورد هم بندگان به واقع برسند للضروره و لذا قيام اماره عند المخالفه موجب عذر براى مكلفين مىشود و در اين باب مثل امارهء ظنيه كمثل القطع است همانطور كه قطع فقط طريق الى الواقع است و عند المخالفة فقط معذر است نه اينكه طبق قطع در مقطوع به مصلحتى حادث شود فهكذا الامارة .
در خاتمه : شاهد بر اينكه شارع در موارد خطاى اماره مسامحه نموده آن است كه در مواردى كه شارع مقدس بنا بر مسامحه ندارد ، بلكه بنا بر محافظت واقع دارد مثل باب نفوس و اعراض مردم در اينجا به امارات ظنيه اكتفا نكرده ، بلكه امر به احتياط نموده است . ( خذ فاغتنم ) .
13 . اماره طريق است يا سبب ؟
در باب حجيت امارات گروهى از اصوليين مىگويند : امارات مطلقا حجيت دارند حتى در فرض انسداد باب علم و علمى و گروهى معتقدند كه امارات فقط در فرض انسداد باب علم حجتاند دسته اول خودشان در نحوهء حجيت امارات اختلاف دارند گروهى مسلك طريقيت را برگزيدهاند ( مشهور شيعه ) و گروهى مسلك سببيت را انتخاب كردهاند ( معتزله ) و بعضى هم مسلك مصلحت سلوكيه را ذكر كردهاند كه شيخ انصارى باشد و در مقدمه 13 و 14 اين مسالك سهگانه تفسير خواهد شد دو مسلك اول در اين مقدمه و مسلك سوم در مقدمه بعدى . دو مسلك اول :
1 . خلاصهء مسلك طريقيت : خداوند متعال در لوح محفوظ احكامى دارد كه بر اساس مصالح و مفاسد واقعيه جعل شدهاند و در آن احكام عالم و جاهل ، مسلمان و كافر بهطور مساوى شركت دارند و همگان مكلفاند و آن احكام هرگز قابل تغيير و تبديل نيستند چه فتواى مجتهد مطابق با آن باشد و چه نباشد ، سپس همان شارع مقدس طرق و راههايى را براى وصول به واقع جعل نموده از قبيل خبر واحد و . . . و به بندگانش اذن داده كه از اين طرق براى رسيدن به واقع حركت كند حال اگر اين امارات