2 . چرا كلمه تعادل به صورت مفرد ، ولى كلمهء تراجيح به صورت جمع استعمال شده ؟ علت امر آن است كه تعادل تنها در يك صورت تحقق مىيابد و آن در صورتى است كه دليلين متعارضين از جميع جهات ترجيح ، برابر و هموزن باشند ، ولى تراجيح به صورت جمع استعمال شده به دليل اينكه مرجحات يك دليل بر دليل ديگر فراوان است گاهى ممكن است مرجح ، سندى باشد و گاهى ممكن است مرجح دلالى باشد و گاهى مرجح جهتى و . . . فلذا مرجحات فراوان است و بجاست كه كلمه تراجيح به صورت جمع استعمال شود .
3 . مشهور اصوليين تا زمان آخوند خراسانى مسئله مورد بحث را به عنوان : التعادل و التراجيح عنوان مىكردند ، ولى جناب آخوند صاحب كفايه عنوان بحث را عوض كرده و فرموده است : « تعارض الأدلة » .
مصنف گفته است كه به نظر من تعبير آخوند مناسبتر از تعبير مشهور است ؛ به دليل اينكه تعادل و تراجيح از عوارض تعارض الأدلة است به اين معنا كه وقتى دو دليل متعارض شدند يا اين است كه هر دو تا متعادل خواهند بود و يا احد الدليلين بر ديگرى رجحان پيدا خواهد كرد پس عنوان تعارض الأدلة مقسم است براى دو قسم متعادلين و متراجحين و تعبير به عنوان جامع و مقسم در عنوان مبحث اولى و انسب است نظير اينكه در فقه مىگوييم : فصل فى المياه الماء اما مطلق و اما مضاف ، يا در منطق مىگوييم : فصل فى المعرف ، المعرف اما حد و اما رسم ، يا در علم نحو مىگوييد : فصل فى الاسم ، الاسم اما معرب و اما مبنى و . . .
سؤال : اگر تعبير آخوند انسب است چرا مشهور علما و از جمله خود مصنف مسئله را به اين عنوان معنون نكردهاند و گفتهاند التعادل و التراجيح ؟
جواب : براى اينكه غرض اصلى اصوليين از اين بحث معرفت و شناخت كيفيت عمل به ادلهء متعارضه در حالت تعادل و تراجيح است ؛ يعنى اگر متعارضين ، متعادلين بود وظيفه چيست ؟ اگر يكى بر ديگرى رجحان داشت وظيفه چيست ؟ و لذا چون هدف اصل اين بوده مشهور از اول همين تعبير را مطرح ساختهاند .
4 . مشهور اصوليين از جمله صاحب معالم و شيخ انصارى مبحث تعادل و تراجيح
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 332
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص٣٣٢