تا اندازهاى مراد و مقصود خويش را تبيين نموده است وى در مقدمه كتاب معتبر فرموده است : منابع احكام شرعيه پنج امر است :
1 . كتاب ،
2 . سنت ،
3 . اجماع ،
4 . حكم عقل ،
5 . استصحاب .
سپس هريك را توضيح داده تا رسيده به حكم عقل كه در صفحه ششم معتبر مطالبى را دربارهء حكم عقل بيان داشته و خلاصهء آن مطالب اين است :
دليل العقل بر دو قسم است :
1 . آن دسته از احكام عقليهاى كه عقل در حكم كردن و تصديق به آنها منتظر خطاب شارع است و از پيش خود ابتداء حكمى ندارد و آنها عبارتاند :
الف . لحن الخطاب ،
ب . فحوى الخطاب ،
ج . دليل الخطاب .
مراد از لحن الخطاب همان دلالت اقتضاست كه در جلد اول توضيح دادهايم و معناى لحن عبارت است از صرف الكلام عن طريقه الذى يجرى عليه بازالته عن التصريح الى التلويح و التعريض ، و مراد از فحوى الخطاب همان مفهوم موافقت كلام است و معناى فحوى عبارت است از : ما يفهم من الكلام على سبيل القطع و الجزم و مراد از دليل الخطاب همان مفهوم مخالفت است و مراد از دليل به معناى مدلول است كالقتيل به معنى المقتول دليل الخطاب اى مدلول الخطاب ، ولى مدلول التزامى لفظى نه چيز ديگر .
2 . آن دسته از احكام عقليهاى كه عقل در دلالت بر آنها منفرد و مستقل است و منتظر خطاب شارع نيست و آنها نيز سه قسماند :
الف . وجوب مثل رد وديعه كه واجب است ؛
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص٢٠٣