حرم با شيون و زارى بيرون آيند و راديو مارش عزا بنوازد و . . . اينها قرائن صدق خبر است اين قسم از خبر واحد همانند خبر متواتر حجت است ؛ زيرا مفيد علم و يقين و وقتى علم آمد حجيتش ذاتى است و بالاتر از علم چيزى نيست كه حجيت علم به آن منتهى شود « ليس القرى وراء عبادان » .
البته قرائن صدق گاهى خارج از كلام است كه مثالش ذكر شد و گاهى داخل خود كلام است مانند حديث امام عسكرى كه شيخ در رسائل ( ص 89 ) مىفرمايد : « اللائح منه آثار الصدق » و يا مانند نامه امام على به مالك اشتر كه به قول بزرگان خود اين متن شهادت مىدهد كه سخن معصوم است و از فكر غير معصوم تراوش نكرده است .
قسم دوم : خبر واحد مجرد از قرائن قطعيه گاهى به كلى از قرائن عارى و برهنه است و گاهى همراه با قرائن ظنيه و اطمينانيه است ، ولى به سرحد يقين نمىرسد مثل اينكه مشهور علما به آن حديث عمل كردهاند و يا اجماع منقولى موافق با آن حديث است و يا حديث معتبرى هماهنگ اوست و . . . با اين بيانات خبر سه قسم مىشود :
1 . خبرهاى متواتر ؛
2 . خبرهاى واحد همراه با قرائن قطعيه ؛
3 . خبرهاى واحد مجرد از قرائن قطعيه .
از اين اقسام قسم اول و دوم قطعا و جزما حجت است انما الكلام در قسم سوم است كه ميان علماى شيعه و سنى اختلاف است كه آيا خبرهاى واحد بدون قرائن قطعيه حجيت دارند يا نه ؟ مصنف گفته است كه اين نزاع در نزد علماى شيعه در حقيقت برمىگردد به يك نزاع ديگرى و آن اينكه آيا دليل قاطع بر حجيت خبر واحد قائم شده يا خير ؟ دليل مطلب آن است كه علماى شيعه بالاتفاق مىگويند : خبر واحد مجرد مفيد ظن است و ظن بما هو ظن ارزشى ندارد و ما حق نداريم اعمالمان را طبق ظن منطبق كنيم فلذا تمام نكته در اينجاست كه آيا خبر واحد مجرد از قرائن پشتوانه قطعى دارد يا ندارد ؟ و اگر دارد مقدار دلالت آن ادله چيست ؟
آن كسانى كه طرفدار حجيت خبر واحد هستند از قبيل شيخ طوسى و اكثريت مطلق علماى شيعه الى يومنا هذا ، ادعا دارند كه ما چنين دليل قاطع و پشتوانه قاطعى
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 116
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص١١٦