وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً
« 1 » و ما نتيجه اعمال نيك و بد هر انسانى را طوق گردن او ساختيم و روز قيامت كتابى كه نامهء اعمال او است بر او بيرون آريم كه همهء آن را يك مرتبه ملاحظه كند ، پس هر آينه طريقهء عدالت را با تو پيموده آن كسى كه حساب تو را بخودت واگذار نموده ، چنان كه ميفرمايد :
اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً
« 2 » به او خطاب رسد كه كتاب اعمالت را بخوان و بنگر در دنيا چه كردهاى كه تو خود تنها براى رسيدگى به حساب خويش كافى هستى .
و گفته است . . . رفاقت نمودم در دنيا با جماعتى كه به خدا قسم نور چشم بودند ، و كلمات آنها شفاى سينه بود ، و پرهيزشان از حلال بيشتر از پرهيز شما است از حرام ، و مراقبتشان به نمازهاى مستحب بيش از شما بود به نمازهاى واجب با داشتن شما اعمال بد و زشت ، و به خدا قسم از ظاهر شدن اعمال حسنه خائفتر بودند از مشهور شدن كارهاى بد شما ( كه ميترسيد ظاهر گردد ) ، و به خدا قسم ميپوشانيدند حسنات خود را بطورى كه شما گناهان خود را ميپوشانيد ، با اين صفات و حالات نيكو باز هم گريه ميكردند ، و شماها معصيت ميكنيد و مع ذلك هميشه خندانيد ، فإنا للَّه و إنا إليه راجعون ، ظاهر شد جفا و كم شدند علماء و پوشيده داشتند ( مردم نادان ) سنت را ، و از قرآن دورى كردند و بدعت شايع گرديد ، و مردم در أمر دين سستى ورزيدند و تعريف يك ديگر را به قرض قرار دادند ، ( كه تعريف ديگران را ميكنند و انتظار دارند كه ديگران هم تعريف ايشان را بنمايند ) و مردمان نيكو از ميان رفتند و باقى ماندند اراذل و
هامش
( 1 ) . 14 - بنى اسرائيل
( 2 ) . 15 - بنى اسرائيل