در حول كلمه ديلميّ
ديلميّ منسوب است ( بديلم ) بفتح دال مهملة و سكون ياء و فتح لام و ميم ساكنه ، كوهى و يا قريهاى است بين قزوين و جيلان ( گيلان ) و جمعش ( ديالمه ) كه جمع على خلاف قياس است مىباشد و از كلمات سمعانيّ اين معنى ظاهر است .
جمع كثيرى از علماء و دانشمندان و فقهاء و محدثين از فرق مسلمين از ديلم برخاستهاند آنكه از عامه مىشود نام برد : ابو يعلى عثمان بن الحسن بن عليّ بن عورة بن ديلم الديلميّ الوراق مشهور بطوسيّ متوفى در سنهء 367 هجرى است .
و ديگر أبو محمّد الحسن المحدث بن موسى بن پندار بن حرشاد الديلميّ و أبو عليّ إسماعيل بن يوسف الديلميّ از تلاميذ أحمد بن حنبل صاحب مسند مشهور ، و أبو شجاع شيرويه ابن شهردار الديلميّ نزيل همدان حافظ شهير صاحب كتابهاى ( فردوس ) و ( المنامات ) است كه در سال 509 وفات كرده است و غير از اينها كه اين مختصر گنجايش بسط بيشتر را ندارد .
علمائيكه از فرقه زيديه برخاستهاند عبارتند از : الناصر بالله ابن الحسين بن محمّد الحسيني مقتول در سنه 444 و اين مرد در عداد ائمه طائفه زيديه محسوب است و فقه ديلميّ رائج در بلاد يمن به او نسبت داده مىشود .
و اما علماء و دانشمندانيكه از ميان أصحاب ما شيعه أثنى عشرى از ديلم برخاستهاند جماعتى را مىشود نام برد :