مدتى مردد بودند . در آغاز گيخاتورا ، كه در آسياى صغير والى بود ، و با سخاوتمندى افراطى خويش طرفداران بسيارى پيدا كرده بود ، نامزد ايلخانى كردند « 1 » . اما پس از آنكه ايلچى جهت گزارش به ايلخان جديد فرستاده شد ، بزرگان از تصميم خود پشيمان شدند ، اما ديگر نتوانستند ايلچى را بازگرداندند « 2 » . گيخاتو فورا به پايتخت آمد ، و شاهزاده بايدو ، كه نام او نيز در هنگام انتخاب ايلخان برده شده بود « 3 » ، فورا با انتخاب ايلخان جديد موافقت نكرد . بدينگونه ديگر ممكن نبود ، نخستين تصميم را لغو كنند . گيخاتو در يكشنبهء 23 رجب 690 در خلاط فرمانروا شد « 4 » . وى فورا عليه اميرانى ، كه مخالفش بودند دست به كار شد . بايدو را ، كه رقيبى وحشتناك براى خود مىدانست ، به دربار خويش فراخواند ، تا او را بهتر زير نظر داشته باشد « 5 » . گيخاتو ، كه بر روى سكههاى تبتى به وى لقب « مرواريد بسيار ذيقيمت » دادهاند ، فرمانروائى ناقابل ، شرابخوار ، لواطگر و عشرتطلب و گذشته از آن اسرافگرى بىحساب بود ، و بايد گفت ، كه وى بىشك ناقابلترين ايلخان بوده است . از زمان گيخاتو وضع به صورتى درآمد ، كه بدون ترديد منتهى به انقراض سلطنت دودمان ايلخانان مىشد ، اما چون غازان مدت كوتاهى پس از وى بر تخت سلطنت نشست ، نهتنها دولت مغول را در ايران در جهت ديگرى رهبرى كرد ، بلكه آن را به بالاترين درجهء تكامل خود در آن قرن رسانيد .
پس از آنكه گيخاتو در جمادى الاول 691 بستر بيمارى را ترك گفت ، مجلسى ترتيب داد ، كه امير اق بوقا را به منصب امير الامرائى منصوب كند ، و اين مراسم را به صورت
هامش
( 1 ) -Bar Hebraeus 577 f .؛ رشيد الدين / وين 242 چ ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 108 ؛Orbelian / Brosset 259؛ خواندمير ج 3 : 47 . دربارهء گيخاتو ر ك :Ohsson IV 82 - 114؛Howorth III 357 - 377 ; Hammer I 396 - 410؛ اقبال ج 1 : 252 - 245 .
( 2 ) - وصاف / بمبئى 259 .
( 3 ) - رشيد الدين / وين 241 چ .
( 4 ) - رشيد الدين / وين 243 ر ؛Marco Polo / Moule u . Pelliot I 467( 5 ) -Bar Hebraeus 577؛ وصاف / بمبئى 260 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 . 109 .