مذكور حفظ كند - اگرچه اين دوستى به خاطر حملهء خان دشت قپچاق براى آزاد كردن عز الدين سلجوقى مدت كوتاهى قطع شد - و از طرف ديگر قصد داشت ، كه دخترش مريم را به همسرى هلاكو درآورد ، لكن زمان امان نداد و مرگ ايلخان اين ارتباط را قطع كرد .
هلاكو ، كه چند روزى در مجالس بزم و شادى شركت كرده بود ، در روز يكشنبه 19 ربيع الثانى 663 در 48 سالگى به علت بيمارى صرع درگذشت « 1 » . خان مغول مرد ، بىآنكه توانسته باشد دست همسايگان را از قلمرو خود كوتاه كند . او فرصت نيافت ، كه چند سالى در صلح و آرامش بسر برد . وى در سايهء آرامش مىتوانست سازمان دولت را كه در سال 661 ه . ق . پىريزى كرده بود ، به پايان برساند .
هلاكو فرمانروائى بود ، كه از نظر كشورگشائى و كشوردارى از خويشتن قابليت نشان داد . از آن گذشته وى به علوم علاقمند بود ، و اين علاقه موجب شد ، كه دانشمندان بتوانند تا حدى در رفاه زندگى كنند . و علاوه بر آن رصدخانهء معروف مراغه نيز در زمان وى بنيانگذارى شد « 2 » . ناگفته نماند ، كه اين علاقهء هلاكو به علوم خالى از سود - جوئى نبود . هلاكو نخست به علل مذهبى به اسلام تمايل نداشت ، بعدا به علل سياسى نيز بىميلىاش تشديد شد و موجب گرديد ، كه تا اندازهاى با مسيحيان سر آشتى داشته باشد . در اين زمينه بىشك همسرش دقوز خاتون ، كه مدت كوتاهى پس از وى يعنى در 1 رمضان 663 بدرود حيات گفت ، بىتأثير نبوده است . از جانشينان هلاكو تنها غازان را مىتوان با سرسلسلهء ايلخانان مقايسه كرد .
هامش
( 1 ) - به روايت ميرخواند ج 5 : 82 ، 48 سال خورشيدى .
( 2 ) - رشيد الدين / كاترمر ج 1 :
416 - 406 ؛ وصاف / هامر ج 1 : 101 ص ب ؛ ابن فوطى 353 ؛ مفضل ج 1 : 581 ؛ مقريزى / كاترمر ج 1 : 2 ، 22 ( با تاريخ غلط ) ؛ ابو الفدا ج 5 : 14 ؛Zyriak 507 f . Orbelian / Brosset 234 ; Vartan 305 ; Kartlis Chovreba I 400ميرخواند ج 5 :
81 ص ب ؛ خواندمير ج 3 : 35 .