به قفقاز اين سرزمين ، كه تا آن هنگام ميان ارغون و باتو تقسيم نشده بود ، آشكارا ضميمهء قلمرو ايلخان شد . ولى اين واقعيت به تنهائى نمىتوانست موجب جنگهاى دامنهدار ميان ايلخانان و خاندشت قپچاق گردد ، چه منكو قاآن نيز با انضمام قفقاز به قلمرو هلاكو موافق بوده است . آنچه بيشتر خشم بركه را برانگيخته بود ، بدرفتارى هلاكو با لشكريان وى بود ، كه به دستور قاآن براى حمله به مناطق غربى و از جمله تصرف بغداد ، تحت فرماندهى ايلخان درآمده بودند « 1 » . بدرفتارى ايلخان با سپاهيان بركه به جائى رسيد ، كه رابطهء ميان اين دو فرمانروا را بسيار بحرانى ساخت . از طرف ديگر چون خان دشت قپچاق خود نيز مسلمان بود ، اعزام نيرو جهت گوشمالى خليفه برايش ناگوار بود « 2 » . تا بالاخره سپاهيان بركه آنچنان احساس ناامنى كردند ، كه ناگزير به مصر گريزان شدند « 3 » ، و از اين گذشته چند تن از سرداران نامى هلاكو ، از جمله سالار جلال الدين فرزند دواتدار كوچك نيز به مصر گريختند ، و اين امر نيز موجب تضعيف نيروهاى ايلخان شد « 4 » .
از سال 659 ميان سپاهيان ايلخان و خان دشت قپچاق جنگهاى خونين درگرفت ، و سالهاى متمادى حتى در زمستانهاى سخت نيز ادامه داشت ، بهطوريكه هيچيك از آن دو نتوانستند پايان آن را به چشم ببينند « 5 » . هميشه خانهاى دشت قپچاق بودند ، كه
هامش
( 1 ) - ميرخواند ج 5 : 80 ص ب .
( 2 ) - قلقشندى ج 4 : 309
( 3 ) -Tiesenhausen I 78 ; 141 , 176؛ مفضل ج 1 : 444 - 442 ؛Tiesenhausen I 418مقريزى / كاترمر ج 1 : 1 ، 184 .
( 4 ) - ابن فوطى 352 ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 402 ص ب ؛ عمرى / قسطنطنيه ، فصل 2 ؛Ohsson III , 375 f .- دواتدار پيش از اين مرتكب خطاهاى گوناگون از جمله تعدى براى دريافت ماليات شده بود : ابن فوطى 351 .
( 5 ) - مفضل ج 1 : 436 ، 446 - 444 ، 487 ص ب ؛ مقريزى / كاترمر ج 1 : 1 ، 180 ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 400 - 392 ؛ وصاف / هامر ج 1 : 99 - 96 ؛ رشيد الدين ج 2 : 139 ؛Tiesenhausen I 71 ; Zyriak 504 - 506 ; Malachias 32 f . ; Vartan 310 ; Kcartclis chovreba I 394 - 399؛ ميرخواند ج 5 :
80 ، 85 ؛ مستوفى ج 1 : 580 ؛ خواندمير ج 3 : 35 ؛Canard 214 ; Vernadskij 79؛Abd ul - Kerem A . Ali - Zade : Bor'ba Zolotoj ordy i gosudarstva il'chanov za Azarbaydzan( نبرد خاندشت قپچاق با ايلخان بر سر آذربايجان ) در« Izvestja-