فرمانروايان مغول نيز به ميزان زيادى مؤثر افتاد . در فصلى كه بحث از سياست مذهبى مغولان پيش مىآيد ، در اين مورد بيشتر صحبت خواهد شد .
پس از فوت كيوك ، همسر وى اغول غايمش « 1 » نيابت سلطنت را به عهده گرفت « 2 » .
بديهى است ، كه باتو به اين امر راضى نبود ، ولى مانند سرقويتى بيكى سكوت كرد « 3 » ، و به بيوهء خان تسليت گفت « 4 » ، اما كوشيد ، تا قوريلتاى هرچه زودتر تشكيل گردد ، و ايميل را كه در نزديكى اردوگاه اوكتاى و كيوك بود ، بهعنوان محل تشكيل قوريلتاى پيشنهاد كرد . اغول غايمش موقتا در اردوگاه شوهر متوفى خود ماند . باتو در الاقماق مستقر شد ، تا به ايميل نزديك باشد « 5 » .
در همينجا به سال 1250 م . يك مجلس موقت شور تشكيل دادند « 6 » ، و چون خان دشت قپچاق بزرگ مغولان « 7 » مقام فرمانروائى را نپذيرفت ، به اصرار باتو ، منكو پسر سرقويتى بيكى را به خانى برگزيدند « 8 » . اغول غايمش ، كه از پسر خود حمايت مىكرد ، با چند تن ديگر از شاهزادگان با اين انتخاب مخالف بودند ، بىآنكه بتوانند در مورد شخص ديگرى توافق كنند .
اغول غايمش از آن پس نايب السلطنه ماند ، در حالى كه ادارهء امور به عهدهء چينقاى واگذار شد « 9 » ، تا در تابستان آن سال قوريلتاى تشكيل و خان مغول رسما انتخاب شود .
اين قوريلتاى از بهار تا اواسط تابستان طول كشيد ، چون بزرگان قوم تدريجا به محل تشكيل قوريلتاى آمدند و اتفاق رأى موجود نبود . تا بالاخره در 9 ربيع الثانى
هامش
( 1 ) -; Hyazinth 301 f .اينكه چرا او كه زنى بود ، نام اغل ( - پسر ) داشت ، روشن نيست .
( 2 ) - ابو الفرج 451 .
( 3 ) -Pelliot , Papes c 61( 4 ) - جوينى ج 1 : 217 .
( 5 ) -Pelliot , Papes c 61 , 61 Anm . 2 , 68 f . ; Bar Hebraeus 487( 6 ) -Pelliot , Papes c 61 und 61 A m . 3( 7 ) - گرچه برادر بزرگتر او « اردا » هنوز زنده بود ، اما عموم مغولان او را بزرگ خاندان مىدانستند .
( 8 ) - جوينى ج 1 :
220 - 217 ؛ ابو الفرج 452 ، 457 .
( 9 ) - جوينى ج 1 : 220 .