امير الامراء قفقاز شده بود ، در امور دولت دخالت كرد . اشراف مغول مناطق قفقاز را ميان خود تقسيم كردند « 1 » ، و اوكتاى به منظور برقرارى نظم و آرامش بايجو را بهعنوان حاكم جديد به آنجا فرستاد . بايجو در رجب 638 به قفقاز رسيد « 2 » ، و تا هنگام ورود هلاكو حكومت قفقاز را در دست داشت . اما پس از شش سال ايلچيكتاى « 3 » را بهعنوان نايب وى به قفقاز فرستادند ( بىآنكه حدود اختياراتش را كاملا مشخص كرده باشند ) . وى از جمله مأموريت داشت ، كه حلب و موصل را به تصرف آورد « 4 » .
در اين هنگام وضع ايران بسيار آشفته بود . اوكتاى حكومت خراسان و مناطق ديگر را ، كه تحت سلطهء فاتحان مغول بود ، به عهدهء جين تمور « 5 » كه از قراختايان و زمانى باسقاق اورگانج « 6 » بود ، سپرد . ولى حكمرانى وى قرين موفقيت نگرديد . او از يك سو با امير طائر ، كه در سال 630 ه . ق . فرمانده سپاهيان بود ، و قراجه « 7 » وزير جغتاى ، و از سوى ديگر با كلبلات كه از صاحبمنصبان عالىرتبهء خان مغول بود ، سر ناسازگارى داشت « 8 » . اوكتاى ناگزير او را موقتا از حكومت عزل كرد ، و نوسال را ، كه مغول اصيلى بود ، قائم مقام حاكم ساخت . اما چون جين تمور توانست در دربار خان مغول بىگناهى خود را به ثبوت برساند ، به مقر حكومت بازگشت ، و نوسال از آن پس به امور لشكرى پرداخت « 9 » . اما به زودى شرف الدين خوارزمى را بهعنوان ناظر به دار الحكومهء جين تمور
هامش
( 1 ) -Kartlis chovreba I 362( 2 ) - در مورد نام ر ك :; Pelliot , papes b 305 f . ; Bar Hebraeus 483 ; Zyriak 426ابو الفرج 449 ص ب - گزارشKartlis chovreba I 379مبنى بر اينكه جورماغون تا ورود هلاكو باتفاق بايجو حكومت كرده ، ناصحيح است . گزارشات اين اثر دربارهء اين سالها رويهمرفته كمى درهم و نادرست است .
( 3 ) - دربارهء اين نام ر ك :pelliot , papes b 312 f , 314اين نويسنده ذكرى از اينكه ايلچيكتاى مأموريتى خاص يافته باشد ، نمىكند . گزارشZyriakحاكى از اينكه وى جانشين بايجو شده است ، نادرست است .
( 4 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 247 ص ب ؛; Zyriak 458ابو الفرج 449 .
( 5 ) - جوينى ج 2 :
218 ؛ مستوفى ج 1 : 575 .
( 6 ) - جوينى ج 2 : 227 ص ب .
( 7 ) - جوينى ج 2 :
222 - 218 .
( 8 ) - جوينى ج 2 : 223 ؛ رشيد الدين ج 2 : 40 .
( 9 ) - رشيد الدين ج 2 :
56 ص ب .