بود ، عبور مىكردند . بديهى است كه جادهها داراى اهميت نظامى بود ، و گاهگاه حتى به اين جهت به تعمير آن مىپرداختند « 1 » .
پيش از آنكه سلطنت ايلخانان در ايران تشكيل شود ، جهانگردان در سفر - نامههاى خود و نقشههائى كه كشيدهاند « 2 » ، دربارهء جادههاى قلمرو مغول در خارج از ايران اطلاعاتى به ما مىدهند . در اين جادهها بهطور منظم رفتوآمد مىشده است . كاروانسالاران نيز همچون ايلچيان متمايل بودند ، كه گاهگاه از جادههاى اصلى منحرف شوند ، از جمله كاروانسالار ويلهلم فنروبروك مىخواسته است پنج روز پيش از آنكه كاروان او به قراقورم برسد ، كاروان را در راهى هدايت كند ، كه پيمودن آن چهارده روز طول مىكشيده است « تا بدينوسيله وسعت قلمرو مغول را به او بنمايد » « 3 » .
جادههاى قلمرو ايلخانان در كتاب حمد اللّه مستوفى « 4 » و برخى نوشتههاى ديگر « 5 » به دقت ذكر مىشوند « 6 » . در اين آثار به ندرت ديده مىشود ، كه ايلخانان به ساختن جادههاى تازه دست زده باشند . تنها غازان است ، كه فرمان داد در امتداد رود فرات جادهاى ساخته شود « 7 » . و گرنه عبورومرور بر روى همان جادههاى قديم انجام مىگرفت . ظاهرا از اين جادهها به خوبى نگاهدارى نمىشد . اين وضع نيز احتمالا موجب شد ، كه كه غازان بپندارد در هنگام ضرورت انتقال سپاهيان به سرعت ميسر نيست ، و لذا در چگونگى تقسيم نيروهاى مسلح خود و تمركز آنان تجديدنظر كرد .
در تابستان مردم و حتى صاحبمنصبان دولت و سفراء با اسب مسافرت مىكردند .
گذشته از آن ، بهخصوص هنگامى كه چندين تن باهم سفر مىكردند ، در درون گارى
هامش
( 1 ) - رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 146 .
( 2 ) -Soranzo 19 f . ; Bretschneider , Med . Res . II 3 - 138 ; Deveria , Notes 426قزوينى ج 2 : 342 .
( 3 ) -W . v . Rubruck / Wyngaert 243( 4 ) - ر ك : فهرست منابع 32 .
( 5 ) -Zyriak 467 - 470؛ ر ك :
ابن بطوطه ،Portena , Conoscimiento , Polo( 6 ) - حمد اللّه ج 1 : 189 - 163 .
( 7 ) - وصاف / بمبئى 401 .