پس از مرگ سپاهى زمين به فرزندان متوفى مىرسيد ، و چنانچه وى فرزندى نداشت ، يكى از غلامان و يا سپاهيان مستمند وارث او مىشدند . چنانچه امير دهه يا صده مىديدند ، كه يكى از سپاهيان قابليت زمين واگذارشده را ندارد ، از او سلب مالكيت مىكردند . كليهء تغييرات مىبايستى در دفتر ثبت يادداشت شود و بيتكچيان ساليانه اين تغييرات را بررسى مىكردند و به اطلاع ادارهء ثبت كل مملكت مىرساندند « 1 » .
گذشته از اراضى متروك و ويران ، زمينهاى آباد نيز به سپاهيان واگذار مىشد ، كه محصول آن تسليم فرماندهى سپاه مىگرديد . سپاهيان مجاز نبودند ، كه به حقوق مالكان اين اراضى تجاوز كنند و يا زمينهاى روستائيان همسايه را ضبط نمايند . چنانچه شخص ثالثى مدعى مالكيت بود ، طبق موازين قانونى با او رفتار مىشد « 2 » . - با اطلاعاتى كه دربارهء نتيجهء برنامههاى غازان براى آبادانى مناطق متروك در دست داريم ، بايد گفت ، كه غازان نتوانست زمين را جايگزين مواجب كند .
غازان در عين حال كوشش كرد ، كه بار ديگر در ادارهء دستگاه لشكرى صحت عمل به وجود آورد . گروهى از صاحبمنصبان ، كه اختلاس آنان ثابت شده بود ، مناصب خود را از دست دادند . با آنكه در نتيجهء مساعى غازان وضع تقسيم آذوقه ميان سپاهيان بهبود يافت ، با اينهمه مبالغ هنگفتى براى خريدهاى تازه باقى ماند .
مبلغى كه براى خريد آذوقهء سپاه مصرف مىشد ( با وجود آنكه غازان مسلمان بود ، نام شراب نيز هنوز در صورت مواد غذائى ديده مىشود ) ، به يك ششم تا يك هشتم مبلغى رسيد ، كه تا آن هنگام صرف اين كار مىشد « 3 » .
اين صرفهجوئى به غازان اجازه مىداد ، كه سپاهيانش را ، كه تعداد آنان از دوران هلاكو « 4 » ثابت مانده بود ، افزايش دهد . ايلخان گذشته از آن ، پس از شكست در
هامش
( 1 ) - رشيد الدين / وين 317 ر ؛ خواندمير ج 3 : 62 .
( 2 ) - رشيد الدين / وين 316 ر ؛ خواندمير ج 3 : 62 .
( 3 ) - رشيد الدين / وين 322 چ .
( 4 ) - ر ك : ميرخواند ج 5 : 81 .