كنند « 1 » . مهاجمين رفتهرفته مرو ، طوس و شهرهاى ديگر خراسان را گرفتند « 2 » ، و برج و باروى خوارزم باوجود مقاومت فراوان به چنگ آنان افتاد « 3 » .
سپاهيان مغول پس از غلبه بر مناطق وسيع شرقى قلمرو خوارزمشاه ، باز هم جداگانه حمله مىكردند . چنگيز خان پيش از هر چيز تصميم داشت ، خوارزمشاه را كاملا نابود كند . اگر چه وى جدا از مادر بد خواهش تركان خاتون « 1 - » و همسرانش « 4 » از شهرى به شهرى مىگريخت « 5 » ، با اينهمه وجود او براى سپاهيانش موجب دلگرمى مىشد . به اين جهت خان مغول اميران مورد اعتماد خود سبتاى وجبه را به تعقيب خوارزمشاه سرگردان فرستاد . جوينى مىنويسد « 6 » ، كه خوارزمشاه زوال عالم اسلام و قلمرو خود را به خواب ديده بود ؛ مورخ مىخواهد با اين بيان ظاهرا ترسى را كه بر وجود سلطان خوارزم مستولى گرديده بود ، توجيه كند . اميران مغول از راه بلخ و طوس كمى پس از آنكه خوارزمشاه نيشابور « 2 - » را ترك كرده بود ، به آنجا رسيدند « 7 » .
مدافعان شهر مدتى مقاومت كردند . نبرد نهائى روز 12 صفر 617 ه . ق . آغاز شد .
مغولان در اين جنگ گروه كثيرى از سپاهيان خود را گرد آورده بودند « 8 » ، و پس از
هامش
( 1 ) - جوينى ج 1 : 74 - 70 ؛ رشيد الدين / برزين د 78 - 72 ؛ ابو الفرج 402 ص ب .
( 2 ) - ابن اثير ج 12 : 255 ص ص ب ؛ ابو الفرج 410 ص ب .
( 3 ) - ابن اثير ج 12 : 257 ص ب ؛ نسوى 54 - 48 ، 94 - 92 ؛ رشيد الدين / برزين د 111 - 105 :Bar Hebraeus 445 f .؛ ابو الفرج 410 .
( 4 ) - نسوى 42 - 38 .
( 5 ) - نسوى 47 - 42 .
( 6 ) - جوينى ج 1 :
133 .
( 7 ) - جوينى ج 1 : 113 ، 134 ؛ جوزجانى 341 ؛Barthold , Turk . 422 f .( 8 ) - جوينى ج 1 : 137 ص ب .
( 1 - ) - به نظرOsman Turanبجاى تركان ، تركت ( بكسر تاء و كاف ) صحيح است . ر ك : همچنين" Turk hukuk tarihi dergizi " I ( 1941 / 2 ) , p . 67 - 73مقالهء ملكشاه :Martinus Theodorus Houtsma , EI , III 230 f .( 2 - ) - در مورد اين وقايع ر ك :Trudy Juzno - Turkmanistanskoj Archeologiceskoj Kompkeksnoj Ekspedicii , Ed . M . E . Masson : Bd . I , Asqabad 1949 , S . 72 - 76 .