غازان از سال 700 ه . ق . رسما براى سال مالى تقويم تازهاى از روى سال خورشيدى تدوين كرد « 1 » ، كه تا پايان سلطنت ايلخانان بهعنوان تقويم غازانى يا خانى معتبر بود .
در هر دهكده مىبايست لوحى فلزى و يا سنگى نصب گردد ، كه روى آن ميزان ماليات قيد مىشد « 2 » . دريافت در مواقع پيشبينىنشده و يا اجحاف مأموران مستوجب مجازات سنگين بود . بايد دانست ، كه فرمان نهائى در اينباره در نيمهء رجب 703 ، يعنى كمى پيش از مرگ غازان ، صادر شد « 3 » . درآمد مالياتى ( بدون خراسان ) در اين ميان از 000 ر 000 ر 17 به 000 ر 000 ر 21 دينار ( 1700 به 2100 تومان ) رسيده بود « 4 » .
غازان و كشاورزى
غازان در زمينهء اصلاح وضع مالياتى كشور به دستوراتى ، كه بيشتر جنبهء ظاهرى داشت و قبلا ذكر گرديد ، قناعت نكرد . او سرانجام براى حمايت از روستائيان ، كه مالياتدهندگان اصلى بودند ، دست به كار شد .
ساكنان روستاها نيز مانند شهرنشينان از لشكركشىهاى مغولان آسيبديده بودند « 5 » . روستاها ويران شده بود ، و سرزمينهاى وسيع بىسكنه مانده بود . با اينهمه ايلخانان تا اين هنگام لازم نمىديدند ، كه در اين وضع تغييرى بدهند « 6 » .
قاآنها در مغولستان ، يعنى در نواحى قراقورم مىكوشيدند ، كه به وضع كشاورزى ، از راه وارد كردن گياهان سرزمينهاى دوردست « 7 » و تسهيل حفر چاه « 8 » ، بهبود بخشند ، و در هنگام خشكسالى بذر تازه در اختيار روستائيان مىگذاردند « 9 » ، و چنانچه
هامش
( 1 ) - وصاف / بمبئى 402 .
( 2 ) - رشيد الدين / وين 304 ر و چ ؛ وصاف / بمبئى 563 ؛ خواندمير ج 3 : 61 .
( 3 ) - رشيد الدين / وين 305 چ ؛ خواندمير ج 3 : 58 .
( 4 ) - حمد اللّه ج 1 : 27 .
( 5 ) - ر ك : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 312 .
( 6 ) - رشيد الدين / وين 329 چ .
( 7 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 68 ص ب .
( 8 ) - جوينى ج 1 : 182 ؛Uan - ts au Pi - si / Palladius 158 f .( 9 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 78 .