اين فرستادگان مىرفت و با پرداخت رشوه آنان را از رسيدگى به وضع منصرف مىكرد « 1 » .
بديهى است ، كه كارمندان معمولى نيز مىخواستند از اين غنيمت سهمى داشته باشند . در مناطقى كه تحت نفوذ مستقيم ايلخان بود ، بيتكچيان همراه با واحدهاى لشكرى به يكيك مناطق مىرفتند ، و با فشار و تعدى مبالغ هنگفتى از مردم ستمديده مىگرفتند ، و بلافاصله بخشى از آن را در جيب خود مىريختند . مردم براى حفظ جان خود داوطلبانه مبالغى بهعنوان رشوه به اين مأموران ايلخان مىدادند « 2 » . اما حكام و نواب نيز ، كه از جمله ماليات دام را در سال چندين بار به زور از مردم مىگرفتند ، مجبور بودند به مأموران زيردست خود و شحنهها مبلغى رشوه دهند ، تا رفتار آنان در دربار ايلخان افشاء نگردد « 3 » .
سرزمينهائى كه هنوز پادشاهان محلى و دستنشاندهء مغولان در آن حكومت مىكردند ، مىبايست مقدارى از ماليات را بهعنوان خراج به فرمانرواى مغول بپردازند ، و در جمعآورى ماليات باسقاقان اغلب به آنان « كمك » مىكردند .
عكس العملى كه مردم مناطق مختلف در برابر مأموران دريافت ماليات از خود نشان مىدادند ، معمولا يكسان بود . روستائيان ستمديده و بيمناك چون مىشنيدند ، كه گروهى براى دريافت ماليات به آن حوالى آمدهاند ، مىگريختند . آنان همچنين پاسدارانى مىگماردند ، تا به موقع آنها را باخبر كنند . به كرّات پيش مىآمد ، كه مأموران دريافت ماليات در دهكده مردى نمىيافتند ، و به اين سبب زنان را با خود مىبردند « 4 » . اغلب نيز كسى در دهكده ديده نمىشد « 5 » ، به اين سبب در روستاها به اندازهء كافى كشتوكار نمىشد « 6 » ، و نتيجهء اين وضع بالا رفتن قيمتها بود « 7 » . يك بار حتى اتفاق افتاد ، كه هيئت دريافت ماليات مركب از 12 تن با 200 سپاهى 6 ماه تمام در حركت
هامش
( 1 ) - رشيد الدين / وين 298 ر .
( 2 ) - رشيد الدين / وين 299 ر .
( 3 ) - رشيد الدين / وين 298 چ .
( 4 ) - رشيد الدين / وين 299 چ .
( 5 ) - وصاف / بمبئى 362 ص ب .
( 6 ) - مثلا ر ك : رشيد الدين / وين 327 ر .
( 7 ) - وصاف / بمبئى 393 .