ماليات نظم تازهاى بخشيد ، و نيز در سياست خارجى دست به اقدامات جديد زد ، و از جمله در نتيجهء يكى از همين تصميمات او بود ، كه قلمرو ايلخانان در ايران زمين به وجود آمد .
منكو امير ارغون حاكم را در ادارهء امور دخالت داد « 1 » . ارغون حاكم را كه مردى مقتدر بود ، مىتوان از نظر سياستمدارى بايلو تسوتسعاى مقايسه كرد . دشواريهائيكه فرمانرواى جديد با آن روبرو بود ، او را وادار كرد ، كه امتيازهاى خاصى را كه فاطمه به كسانى اعطاء كرده بود ، از نو لغو كند « 2 » .
در نواحى غربى قلمرو در آن هنگام هرجومرج حكمفرما بود . قفقاز تا نخجوان و نواحى تصرفشدهء آسياى صغير تحت حكومت جورماغون ، و سپس بايجو قرار داشت « 3 » .
مناطق ديگر از جمله خراسان ، مازندران و آذربايجان و ظاهرا نيز عراق عجم ، لرستان ، كرمان ، فارس و نواحى سرحدى هند ، حكام مخصوص داشت « 4 » . نواحى شرقى قلمرو نيز تحت حكومت محمود يلواج قرار داشت « 5 » . ناگفته نماند ، كه جغتاى به كرّات براى اين حاكم ايجاد دشوارى كرده است « 6 » .
جنگ و جدال دائم در ايالات ايران حاكم آن سرزمين شرف الدين خوارزمى را مجبور ساخت ، كه منطقهء تحت نفوذ خود را به دو ناحيه تقسيم كند ، و نوابى با لقب « ملك » در رأس آن قرار دهد « 7 » . از آن گذشته شاهزادگان هريك نمايندهاى به دار الحكومهء شرف الدين فرستاده بودند « 8 » ، كه وجود آنان بىترديد موجب دشوارى كار اين حاكم بود . ارغون پس از كوشش فراوان ، و نيز بهخصوص بعد از مرگ رقيب اصلىاش ،
هامش
( 1 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 309 .
( 2 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 311 .
( 3 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 39 ؛Malachias 13 ; Zyriak 252 f .( 4 ) - ر ك : جوينى ج 3 : 29 ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 85 ص ب ، 309 ص ب ؛Kartlis chovreba I 379 f .( 5 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 39 ، 85 ص ب ، 235 ؛ ابو الفرج 449 . 459 ؛ ميرخواند ج 5 : 44 .
( 6 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 196 .
( 7 ) - جوينى ج 2 : 223 .
( 8 ) - جوينى ج 2 : 223 .