در آن هنگام ظاهرا مانند دورانهاى بعد هنوز كاملا تعيين نگرديده بود .
چنگيز خان در مغولستان و كشورهاى همسايهء آن ( تركستان ، ماوراء النهر ) دستگاه كشورى به وجود آورد ، كه در دورهء زمامدارى او و نخستين جانشينانش فقط به همين مناطق محدود مىگرديد . بنيانگذار فرمانروائى مغولان در هنگام تشكيل اين دستگاه كشورى عمدا از سرمشقهاى بيگانه استفاده مىكرد ، و صاحبمنصبان كشورهاى تصرفشده را به كار مىگمارد . او در آغاز از اعضاء قوم ايغور استفاده مىكرد . چنگيز خان در سال 602 ه . ق . تشتون نامى را از اين قوم كه قبلا در خدمت مغولان نايمان بوده است ، به تشكيل دستگاه دولتى گمارد « 1 » . در همان زمان نيز گروهى از روحانيان بودائى وارد دستگاه دولت شدند ، كه به زبان هندى لقب آنان بخشى و به زبان چينى تايشى بود « 2 » .
چينىها بهخصوص بعد از سال 611 ه . ق . كه قلمرو آلتون خان به تصرف چنگيز درآمد ، در سازمان دستگاه كشورى چنگيز خان سهيم بودهاند . در همين موقع بود كه چنگيز خان برجستهترين همكار خود يلوتسوتسعاى ، يكى از اخلاف خاندان ليائو را كه از 916 تا 1125 م . در چين شمالى سلطنت كرده بود ، يافت . اين شاهزادهء چينى در تحول قلمرو مغولان بزرگترين نفوذ را داشت و در دوران زمامدارى اوكتاى نيز يكى از متنفذترين مشاوران قاآن بود . بديهى است كه علاقهء او بيش از هرچيز متوجه ميهنش بود ، و مىكوشيد تا مغولان فرهنگ چينى را فراگيرند .
اوكتاى كه بيشتر اوقاتش را در قراقورم و حومهء آن مىگذراند « 3 » ، قلمرو خود را در سال 626 ه . ق . به ده ايالت تقسيم كرد « 4 » ، اما ديگر به ادارهء اين ايالات زياد توجهى
هامش
( 1 ) -Remusat , Nouv . Mel . II 61 ; Barthold , Turk . 387 ; Bretschneider , Med .ر ك :Res . I 67 ; J . P . Carpini / Wyngaert 57( 2 ) - رشيد الدين / برزينa143 ،b190 ،d138 ؛Barthold 388 , 391( 3 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 48 ص ب ؛ در بارهء موقع جغرافيائى قراقورم ر ك :N . Jadrincev 263 - 266( 4 ) - ر ك :Marco Polo / Pauthier XCVI