به اسلام گرويده بود ، به قتل برساند ، و تنها حملهء دستهجمعى مسلمانان توانست ، جان اين راهب را نجات دهد . مردم اينبار نيز به مسيحيان در حالى كه دسته راه انداخته بودند « 1 » ، حمله كردند و تنها در سايهء حمايت سپاهيان مغول بود ، كه مسيحيان از حملات بعدى مصون ماندند « 2 » . شايد حاكم موصل در آن هنگام مسيحى بوده است ، اما ما نام او را نمىدانيم « 3 » .
تمام اين پيشآمدها حكايت از دگرگونى عميق به نفع مسيحيان در خاور نزديك مىكرد ، و تنها فرمانروائى مغولان و بهخصوص هلاكو موجب اين تغيير عميق شده بود .
به اين ترتيب دقوز خاتون همسر او پس از مرگ ايلخان به خود اجازه داد ، كه از روحانيان مسيحى بخواهد تا براى آمرزش وى دعا بخوانند ؛ اما ارمنيان اين خواهش را رد كردند ، با اين استدلال كه متوفى مسيحى نبوده است « 4 » ، با آنكه مطران كليساى ارامنه در سال 1259 م . اين فرمانروا را دعا كرده بود « 5 » . اما عيسويان سوريه ، كه همچون دقوز خاتون نسطورى بودند ، كار را به جائى رساندند ، كه براى آمرزش و آرامش روح ايلخان بودائى حامى خود مراسم دعا تشكيل دادند « 6 » ، همان عيسويانى كه آرزو كرده بودند ، روح منكوقاآن به ارواح قديسين بپيوندد « 7 » .
رابطهء اباقا با مسيحيان مانند پدرش صميمانه نبوده است . اباقا گاهگاه در جشنهاى مذهبى شركت كرده است ، از جمله يك بار پيش از مرگش به سال 1282 م . در جشن عيد پاك در همدان حاضر شد « 8 » . همسرش مريم كه دختر نامشروع ميخائيل هشتم امپراطور قسطنطنيه بود ، بههيچوجه نفوذ دقوز خاتون را نداشت . همسر هلاكو توانسته بود ، پيش از مرگش ( اوت 1265 م ) فرمان تأييد دنهاى دوم جاثليق كليساى نسطورى را بگيرد ، چون همسر ايلخان مىپنداشت كه مكيكا او را به جانشينى خود انتخاب
هامش
( 1 ) -Bar Hebraeus 528 f .( 2 ) -Bar Hebraeus 549 f .( 3 ) - دربارهء اوضاع آن زمان ر ك :M . Streck in EI , II 557( 4 ) -Vartan 308( 5 ) -Vartan 293( 6 ) -Vartan 308( 7 ) -Tasita 117( 8 ) - ابو الفرج 505 .