دين را پذيرفته است . پيوسته چهار تن كشيش در محضر وى حضور داشتند « 1 » ، و نيز دستور داده بود ، كه در تربيت كشيشان بكوشند « 2 » . به اين ترتيب جاى تعجب نيست ، كه مسيحيان از كشورهاى اسلامى و حتى روسيه دستهدسته به اردوى قاآن روانه شدند « 3 » . در مشرق زمين ميان پيروان ستمديدهء اين دين اميد ريشه دوانيد ، و مغربزمين نيز از نو متوجه خاور شد .
منكو ، كه وزيرى نسطورى به نام بلغار ، مادر و همسرانى مسيحى داشت ، - و حتى يكى از پسرانش را غسل تعميد داده بودند « 4 » - نيز بىآنكه علاقه و بستگى درونى نسبت به مسيحيت داشته باشد ، با پيروان اين دين مداراى فوق العاده معمول مىداشت .
ويلهلم فن روبروك با تيزبينى خاصى كه داشته ، به اين موضوع پى برده است . به اين جهت وى مىنويسد ، كه تصور عدهاى كه مىپندارند منكو به مسيح ايمان آورده است ، و از پيروان اديان ديگر براى حفظ ظاهر حمايت مىكند ، ناصحيح است « 5 » .
منكو نيز چون فرمانروايان پيشين با هيچيك از اديان جهانى رابطهء درونى نداشت . شايد بتوان گفت ، كه وى به دين شمنى تا حدى ايمان داشته است . چادر شمنها در جوار خيمهء وى قرار داشت . او در مورد اديان ديگر فرمان مداراى چنگيزى « 6 » و معافيت روحانيان آن اديان را از پرداخت ماليات تأييد مىكرد . تنها رابينهاى يهود « 7 » ، كه چنگيز خان نامى از آنها نبرده بود ، از اين دستور مستثنى بودند .
روحانيان تمام اديان ناظر بر احوال فرمانروا بودند : منكو فرمان داده بود ،
هامش
( 1 ) - به روايت رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 254 .
( 2 ) - جوينى ج 1 : 214 ؛ ميرخواند ج 5 : 54 .
( 3 ) - جوينى ج 1 : 214 ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 249 ؛ ميرخواند ج 5 : 54 ؛Bar Hebraeus 481( 4 ) - به روايتW . v . Rubruck / Wyngaert 263نخستين پسر وى . ر ك صفحات 259 ص ب ، 264 ، 272 همين كتاب .
( 5 ) -W . v . Rubruck / Wyngaert 256( 6 ) -Zyriak 462 f .اشاره مىكند كه به اين دستور - لااقل در ارمنستان - عمل مىشد .
( 7 ) - جوينى ج 3 : 30 ص ب ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 312 ( بدون ذكر اينكه يهود مستثنى بودهاند ) ؛ ميرخواند ج 5 : 56 ؛Kartlis chovreba I 387 ; Bar Hebraeus 489