در حاشيهء اين تغيير نام شايان توجه است ، كه رفتهرفته اسامى مذهبى جايگزين نامهاى مغولى و ترك گرديد . چنگيز خان به كار بردن برخى از نامها را حتى براى فرمانروايان ممنوع كرد « 1 » ، و به استثناء اباقا ديگران اين دستور چنگيز خان را دقيقا مراعات كردهاند . تنها عوامل مذهبى توانست اين دستور را سست كند . در اين زمينه ايمان به اسلام بيش از دين بودا مؤثر بوده است . در ايران تنها گيخاتو نام « رينچعان رد - ريه « 2 » » را كه يك روحانى تبتى به وى داده بود ، به كار مىبرد ، و نيز در نواحى شرقى به نام شاهزاده آنندا ( كه چون شاگرد محبوب بودا ناميده شده بود ) « 3 » برمىخوريم ؛ بديهى است كه در چين وضع طور ديگر بوده است .
اما اسلام در هنگام تشرف ( چون مسيحيت ) تكليف مىكرد ، كه تازهمسلمان نام اسلامى بپذيرد . به اين ترتيب تكودار نام احمد بر خود گذارد . ناگفته نماند ، كه اين تنها موردى است ، كه نام مذهبى توانست در كنار نام مغولى خودنمائى كند . در شاخههاى ديگر خاندان فرمانروايان مغول نيز موارد مشابه پيش آمده است « 4 » . - نام مذهبى غازان ( محمود ) ، الجايتو ( محمد ) و ارپه ( معز الدين ) در ميان همگان رايج نگرديد . ضمنا بايد دانست ، كه ارپه در ضمن برگزارى نخستين نماز جمعه پس از جلوس بر تخت فرمانروائى به اين لقب ملقب شد « 5 » .
به ابو سعيد نيز ( كه در اسناد و سكههاى مغولى بوسيد نام دارد ) « 6 » نام مذهبى يعنى علاء الدين داده شد « 7 » . ابو سعيد ديگر نام مغولى نداشته است ، و اصولا از آن پس نامهاى مغولى در ميان فرمانروايان ايرانى يكسره ناپديد مىشود . در بسيارى از موارد
هامش
( 1 ) -Bar Hebraeus 411( 2 ) -Brit . Kat . VI , S . 32 , Nr . 85 ; Turk . Kat . III , S . 37 , Nr . 35 , 39رشيد الدين / وين 242 چ ؛Tasita 89( 3 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 :
362 ، 601 - 599 .
( 4 ) - از جمله يكى از نوادگان جغتاى : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 159
( 5 ) - حافظابرو 53 ر ؛ ميرخواند ج 5 : 159 ؛ خواندمير ج 3 : 77 .
( 6 ) -Pelliot , Doc . Mong . 318( 7 ) - حافظابرو 22 ر .