كافى قدرت گرفته و از تمايل احمد به دين اسلام آگاه بوده است . اما بيشتر احتمال مىرود ، كه اين گزارش ناصحيح باشد . به اين ترتيب كار بر ارغون ، كه در مقابل عمش قيام كرد و در زير لواى بودا و دشمنى با اسلام مىجنگيد ، آسان شد « 1 » . قاآن قوبيلاى نيز ، كه از تغيير دين احمد اطلاع يافته بود « 2 » ، با اين امر مخالفت كرد « 3 » . اما گمان نمىرود ، كه قاآن ( آنطور كه هيتونوس نقل مىكند ) ايلخان را تهديد به جنگ كرده باشد « 4 » . شايد هيتونوس مىخواسته است ، با اين گزارش نشان دهد ، كه ايلخانان حتى طبق ارادهء قاآن نيز نمىتوانستهاند ، به اسلام ايمان بياورند .
مخالفت امراء و بزرگان با احمد ، كه منجر به پشتيبانى از ارغون « 5 » و قيام ضد اسلامى شاهزاده قونغورتاى در آسياى صغير شد « 6 » ، از رفتار قاآن بيشتر اهميت داشت .
سرانجام فرمانروائى احمد در زير فشار افكار عمومى درهم شكست . جلوس ارغون بر تخت ايلخانى در حكم پيروزى جديد دين بودا و آغاز يك دوران ضداسلامى بود « 7 » .
ارغون به شدت تحت نفوذ روحانيون بودائى قرار داشت ، و در پايان حياتش گذشته از وزراء تنها « بخشيان » « 8 » را به حضور مىپذيرفت « 9 » . بدينسان سعد الدوله وزير يهودى توانست آزادانه سودجوئى و غرضورزى پيش گيرد .
پس از مرگ ارغون ، ديرى نپائيد ، كه اوضاع دگرگون شد . مسلمانان در ضمن مبارزه با سعد الدوله متوجه نيروى خود شده بودند ، و چون در سال 694 ه . ق . ميان بايدوى بودائى و غازان مسلمان جنگ درگرفت ، بر خلاف سال 683 ه . ق . پيروان دين اسلام پيروز شدند .
هامش
( 1 ) -Marco Polo / Lemke 521( 2 ) -Tasita 41( 3 ) - ابو الفدا ج 5 : 66 ؛ مقريزى / كاترمر ج 2 : 1 ، 61 .
( 4 ) -Haytonus 313( 5 ) - وصاف / هامر ج 1 : 270 .
( 6 ) - وصاف / هامر 254 ص ب .
( 7 ) - مفضل ج 1 : 391 ، ج 2 : 550 .
( 8 ) - ر ك ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 184 ، حاشيهء 51 .
( 9 ) - رشيد الدين / وين 240 چ ؛ مفضل ج 1 :
372 ، حاشيهء 3 ؛ ميرخواند ج 5 : 108 .