در هنگام مرگ بيمارى حضور داشتند ، تا نه ماه نمىتوانستند وارد اردوى بزرگان شوند « 1 » .
روشهاى پيشگيرى نيز در برابر بيمارىها وجود داشت . مغولان از جمله معتقد بودند ، كه آتش پهن براى دفع بيمارى رماتيسم داراى نيروى فوقالعاده است « 2 » - ژان پلانوكارپينى به حق اشاره مىكند ، كه به علت كمبود چوب مغولان پهن را مىسوزاندند .
چنانچه روشهاى پيشگيرى ، و نيز روشهائيكه مستقيما براى مداواى بيمارى به كار مىرفت ، بىنتيجه مىماند ( از جمله ظرف پر از خاكى كه سنگى سياه روى آن قرار داشت ) ، مغولان به پيروان اديان ديگر پناه مىبردند . مثلا يكى از همسران منكو كه شمنى بود ، راهبى مسيحى را به حضور خود خواند ، و اين راهب از او خواست كه سه بار در برابر صليب به سجده درآيد « 3 » ، و آنگاه مخلوطى از گرد ريواس و آب تبرك شده به او داد « 4 » ؛ اما چون بار ديگر او را به معالجهء بيمار دعوت كردند ، راهب اين دعوت را رد كرد « 5 » و آن زن به زودى مرد « 6 » . در هنگام ابتلاء به بيمارىهاى سخت ، انسانها آمادگى شگفتآورى براى استفاده از شيوههاى درمان بيگانه و اديان اقوام ديگر دارند ، و به اين سبب پيشآمدهائى مانند آنچه گذشت ، اغلب اتفاق افتاده است .
مغولان علاوه بر اين مىپنداشتند ، كه با دعا مىتوانند بيمارى را از شخصى به شخص ديگر منتقل كنند . روايت مىشود ، كه چون اوكتاى به سختى بيمار شد ، برادرش تولى ، كه با وى رابطهء نزديك داشت ، نماز گزارد « 7 » ، و بدينوسيله توانست بيمارى او را به خود منتقل كند . اما چون اوكتاى به زودى مرد ، گفتند كه جادو مؤثر واقع شده است « 8 » . مغولان همچنين مىپنداشتند ، كه مىتوان انسانها را سحر كرد ،
هامش
( 1 ) -J . P . Carpini / Wyngaert 42( 2 ) -Gomboev 651( 3 ) -Rubruck / Wyngaert 263( 4 ) -Rubruck / Wyngaert 265 f .( 5 ) -Rubruck / Wyngaert 286( 6 ) -Rubruck / Wyngaert 289( 7 ) - متن دعا و اطلاعات مفصل در رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 220 ص ب .
( 8 ) - ميرخواند ج 5 : 154 ؛Uan - ts au Pi - si / Palladius 154