در لشكركشى به چين شمالى اين سنگ را به كار بردهاند ، سپاهيان مغول كه در معرض خطر بودند ، نجات يافتهاند « 1 » . شايد از اين سنگ براى شفاى بيماران نيز استفاده مىكردهاند « 2 » .
در كنار اين شيوههاى عبادت ، دستورات مذهبى و عقائد خرافى ديگر كه بر پايهء دين استوار بود ، در مغولستان روى برخى از تشكيلات زندگى روزمرهء مردم اثر گذاشته بود ؛ اما در ايران از چنين تأثيراتى ديگر نشانهاى در دست نيست .
علاوه بر محرّمات عمومى ، چون صيد و قتل پرندگان جوان ، شكست دو استخوان وسيلهء يكديگر ، زدن ضربه به اسبان با دهانهء آنها ، اصطكاك تير با تازيانه و يا ايستادن روى تازيانه « 3 » دستوراتى مشاهده مىگردد ، كه ناشى از ترس مغولان در برابر ارواح است ، و منابع تاريخى از اين ترس گزارش دادهاند « 4 » . به همين سبب در هنگام گرفتن ماه و يا خورشيد شيپور مىنواختند « 5 » ، و حملات جنگى را تنها در آغاز و يا نيمهء ماههاى قمرى شروع مىكردند « 6 » . همچنين ترس از اينكه پاى انسان آستانهء در را لمس كند « 7 » ، و يا بازگشت از راهى كه انسان رفته است ( همانطور كه منكو انجام داد ) و يا بهطور كلى رفتن به اردوگاههاى پيشين تا هنگاميكه اثر اجاقها در آن ديده مىشود ، بىترديد با اين عقايد مربوط است « 8 » . مىتوان گفت كه برخى از اين معتقدات مستقيما با جادوگرى ارتباط داشته است . چون نمىخواهيم آنچه را كه گذشت با نظائر اين عقايد در زمان حال مقايسه كنيم ، لذا نمىتوان با قطعيت گفت كه كداميك از اين آداب و رسوم با ترس
هامش
( 1 ) - جوينى ج 1 : 152 ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 22 ؛Bar Hebraeus 464؛ ميرخواند ج 5 : 44 . - ر ك :Nau 247 f( 2 ) -Rubruck / Wyngaert 267( 3 ) -J . P . Carpini Wyngaert 40( 4 ) -Bar Hebraeus 412( 5 ) -Rubruck / Wyngaert 300( 6 ) -J . P . Carpini / Wyngaert 41( 7 ) - نزديك بود ، كه عدم توجه به اين دستور جاننوكر روبروك را بخطر اندازد :Rubruck / Wyngaert 261 f . , 265؛ اين فريضه در دربار قوبيلاى نيز معتبر بود :Marco Polo / Lemke 248( 8 ) -Rubruck / Wyngaert 289