ميان ملك معظم و اياز جنگى خونين درگرفت ، با اينهمه آنان توانستند با وساطت حكم اين جنگ را پايان دهند . در اين هنگام بود كه لشكريان ماوراء النهر به صفحات شرقى ايران حمله كردند - و حتى تا هندوستان پيش رفتند . اما علاء الدين محمد خلجى فرمانرواى دهلى آنانرا متوقف ساخت « 1 » . مغولان باتوجه به اين وضع صلاح ديدند ، كه سپاهى را مأمور حمله به هرمز كنند ( 696 ه . ق . ) . ركن الدين دوم خود عهدهدار فرماندهى اين سپاه شد . با اينكه اياز سفيرانى نزد مغولان فرستاد ، آنان از محاصره صرفنظر نكردند . اما اياز سرانجام موفق شد ، كه با عقد قراردادى با آنان نظرشان را تأمين كند و خود فرمانروا بماند . وى در اين هنگام دوباره با معظم فخر الدين ارتباط برقرار كرد « 2 » . ركن الدين پس از مدتى سرگردانى در سيرجان مرد .
اياز به علت حملهء سپاهيان جغتاى به جنوب شرقى ايران ترجيح داد ، كه به جاى هرمز در جزيرهء قشم مستقر شود . وى در اين هنگام توانست از جمال الدين الطيبى كه او را ملك قيس مىخواندند « 3 » ، جزيرهء جارون و چند جزيرهء ديگر را به وساطت يكى از روحانيون بخرد . پس از سلطهء پادشاه فارس به سال 1230 م . بر جزاير خليجفارس طيبىها از سال 1292 م . توانسته بودند جزيرهء قيس و جزاير ديگر خليجفارس را به تصرف آورند ، و در سايهء تجارتى كه اين جزاير با هندوستان و چين مىكرد ، ثروت فراوان جمع كنند . آنان در جزاير بحرين نيز نفوذ كرده بودند « 4 » . اياز در جزيرهء جارون شهرى به نام هرمز بنا كرد ، و از آنجا تجارت سراسر خليجفارس را تا بصره نظارت مىكرد . اياز تا سال 711 ه . ق . سلطنت كرد ، و بر قسمتهاى بزرگى از شبهجزيرهء عربستان و قسمتى از خاك ايران حكمرانى داشت . برخى روايت مىكنند ، كه وى در اين هنگام مرد و
هامش
( 1 ) - كاشانى 120 ر تا 126 چ ؛ مفضل ج 3 : 54 - 50 .
( 2 ) - كاشانى 105 چ تا 107 ر ؛ وصاف / بمبئى 300 - 297 ؛Marco - Polo / Yule I 120 , 125 , II 316 f . ; Teixeira II 10 f .؛Aubin 91 - 93( 3 ) -Couto , Buch X , 2 , 381 ff . ; Barros II , l , 108 ff .( 4 ) -Couto , Buch X , 2 , 381 ff . ; Barros II , l , 109 - 112 ; Teixeira II 12 f .