فخر الدين مدعى شد ، كه در قتل دانشمند بهادر بىگناه است ، و اضافه كرد ، كه ساكنان هرات و از جمله جمال الدين سام از او حرفشنوى ندارند . در نتيجه بوجاى در 1 شعبان 706 به محاصرهء شهر پرداخت . سام كه 1700 سپاهى و از جمله عدهاى جنگجوى بلوچ در اختيار داشت ، حملات خونين متعدد به سپاهيان مغول كرد . فخر الدين در اين ميان درگذشت . يام احمد كه در اصل تيراندازى ساده بود و با كوشش فراوان در زمرهء مشاوران فخر الدين درآمده بود ، تصميم گرفت سام را بكشد و شهر را بدينوسيله نجات دهد . اما اين توطئه افشاء شد و يام و همدستانش به قتل رسيدند « 1 » . در اين ميان يكى از سپاههاى كمكى مغول به سركردگى دولاى به بوجاى پيوست ، و چون بوجاى نمىخواست افتخار تسخير شهر را با سردار تازه وارد تقسيم كند ، با سام قاتل پدرش قراردادى بست ، به اين معنى كه چنانچه شهر را به وى واگذارند ، از گناه سردار هراتى بگذرد . سام تحتفشار ساكنان هرات در 22 ذيحجهء 706 شهر را تسليم مغولان كرد .
بوجاى دستور داد تا برجوباروى شهر را ويران كنند . نزديك بود كه سام در روزهاى بعد در حال مستى دست به خون بوجاى بيالايد ، اما دوستان وى موفق شدند ، كه او را به خاطر هرات از اين كار بازدارند . درحاليكه بسيارى از همكاران سام به قتل رسيده بودند ، خود وى را به بين النهرين تبعيد كردند ، اما زندگيش ديرى نپائيد و در غل و زنجير گران او را به هرات بازگرداندند و سر زدند « 2 » . مغولان توانستند در لشكركشىهائى چند دوباره بر خراسان كاملا مسلط شوند « 3 » ، و در اين هنگام نهتنها در صفحات شرقى قلمرو ايلخان ، بلكه در سراسر آن يكدورهء آرامش آغاز گرديد .
الجايتو در سال 1308 م . فرستادگانى به دربار قاآن روانه كرد ، كه چهار سال در چين ماندند « 4 » و در اين مدت مقدمات اعزام هيئتى را از جانب قاآن به دربار ايلخان
هامش
( 1 ) - حافظابرو و ميرخواند جريان امر را بتفصيل گزارش مىدهند .
( 2 ) - حافظابرو 13 ر تا 14 ر ؛ مفضل ج 3 : 212 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 138 - 135 .
( 3 ) - حافظابرو 14 ر ؛ مستوفى ج 1 : 598 .
( 4 ) - وصاف / بمبئى 506 ص ب .