يا نمىشود ؟
در مسئله نظريات فراوانى وجود دارد .
1 . عدهاى گفتهاند : دليل عام مقدم مىشود و حق نداريم عام منطوقى را به اين خاص مفهومى تخصيص بزنيم .
2 . عدهاى گفتهاند : دليل خاص يعنى مفهوم مقدم است و به توسط آن عموم عام تخصيص مىخورد كما عليه الاكثر .
3 . عدهاى گفتهاند : در اين صورت كلام مجمل مىگردد ، نه دليل عام مقدم مىشود نه دليل خاص مفهومى .
4 . جمعى ديگر هم تفصيل دادهاند در مسئله كه خود اينها باز راههاى مختلفى دارند كه از كتب مفصله بايد جويا شد . يكى از تفاصيل ، تفصيل آخوند صاحب كفايه است .
جناب مظفر مىفرمايد : فلسفهء اين اختلاف و سر آن در اين نكته است كه از طرفى ظهور منطوقى هميشه قوىتر است از ظهور مفهومى چون ظهور منطوقى بالمطابقه است و ظهور مفهومى بالالتزام و مدلول مطابقى ، اقوى از مدلول التزامى است . و از طرف ديگر ، ظهور خاص در خصوص اقوى است از ظهور عام در عموم ( لكونه نصا او اظهر ) . لذا در اينجا دليل عام ، يك جهت قوت دارد كه دلالتش منطوقى است و يك جهت ضعف دارد كه ظاهر است و دليل خاص ما هم جهت قوتى دارد كه اظهر است از عام و جهت ضعفى دارد كه دلالتش مفهومى است . چون چنين است ، ميان علما نزاع درگرفته كه آيا ظهور مفهوم اقوى است از ظهور عام و مقدم بر اوست ( كما عليه البعض ) يا اينكه ظهور عام اقوى است و او مقدم است ( كما عليه البعض ) يا اينكه هر دو ظهور مساوىاند و هيچكدام مقدم نيست و كلام مجمل است ( كما عليه البعض ) يا اينكه معيار كلى ندارد بلكه به اختلاف موارد ، مختلف است ( كما عليه شيخنا الانصارى ) .
عقيدهء مرحوم مظفر رحمه اللّه : ايشان ( به پيروى از استادشان ميرزاى نايينى ) مىفرمايد : به نظر ما خاص و لو مفهومى باشد ، مقدم مىشود بر عام و لو منطوقى باشد و لازم نيست
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 314
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص٣١٤