قَوْماً غَيْرَكُمْ وَ لا تَضُرُّوهُ شَيْئاً . . . 9 : 39 - اگر براى جهاد بيرون نشويد خدا شما را به عذابى دردناك معذب خواهد كرد و قومى ديگر را بجاى شما بر مىگمارد و شما به خدا زيانى نرساندهايد . [ 1 ] منظور از عذاب دردناك عذاب آخرت است و از رسول خدا پرسيدند كه آن قومى كه بجاى ايشان خواهد بود كيستند ؟ [ 2 ] و مىفرمايد ما كانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَ من حَوْلَهُمْ من الْأَعْرابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ الله . . . 9 : 120 - اهل مدينه و باديهنشينان اطرافش نبايد هرگز از فرمان رسول خدا تخلّف كنند . [ 3 ] گروهى از اصحاب پيامبر ( ص ) به باديههاى اطراف مدينه رفته بودند كه به آنها فقه و احكام دين را بياموزند . منافقان مىگفتند : گروهى از ياران محمد در باديهها مانده و نيامدهاند . و هم مىگفتند ، باديهنشينان هلاك و نابود شدند . و در اين مورد اين آيه نازل شد وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ من كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ . . . 9 : 122 - و نبايد كه مؤمنان همه به يك بار به حرب روند و چرا نمىروند از هر قبيله جماعتى . [ 4 ] و هم دربارهء ايشان نازل شده است كه وَ الَّذِينَ يُحَاجُّونَ في الله من بَعْدِ ما اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ داحِضَةٌ . . . 42 : 16 - و آنان كه در دين خدا جدل و احتجاج برانگيزانند پس از اينكه مردم دعوت او را پذيرفتند حجت آنها لغو و باطل است . [ 5 ] إِلّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ الله إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُما في الْغارِ إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ إِنَّ الله مَعَنا فَأَنْزَلَ الله سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها وَ جَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلى وَ كَلِمَةُ الله هِيَ الْعُلْيا وَ الله عَزِيزٌ حَكِيمٌ 9 : 40 - اگر نصرت نكنيد پيامبر ( ص ) را ، همانا خداوند او را نصرت كرد هنگامى كه كافران او را بيرون كردند دو به دو ( پيامبر ( ص ) و ابو بكر ) آن گاه كه هر دو در غار بودند پيامبر به همراه خود فرمود مترس كه خدا با ماست ، و خداوند آرامش خاطر بر او فرستاد و او را به سپاهها و لشكرهايى كه شما آنها را نمىديديد تأييد فرمود و نداى كافران را پست گردانيد و نداى خداست كه با رفعت و علو است و خداى تعالى عزيز و حكيم است . [ 6 ] خطاب اول كه اگر يارى نكنيد به گروه منافقان اوس و خزرج است ، و منظور از كافرانى كه آن حضرت را بيرون كردند قريش است ، و مقصود از دو نفر پيامبر ( ص ) و ابو بكر است كه به هنگام هجرت در غار بودند ، و منظور از سكينه طمأنينه و آرامش است ، و مقصود از
هامش
[ 1 ] سورهء 9 ، آيهء 39 .
[ 2 ] پاسخى براى اين سؤال در متن داده نشده ولى نقل شده است كه منظور ، ايرانيان يا يمنىها ، يا مسلمانان ديگر است .
مراجعه كنيد به مجمع البيان طبرسى ، جلد 5 ، ص 30 ، چاپ صيدا . - م .
[ 3 ] سورهء 9 ، آيهء 120 .
[ 4 ] سورهء 9 ، آيهء 122 .
[ 5 ] سورهء 42 ، آيهء 16 .
[ 6 ] سورهء 9 ، آيهء 40 .