نعمان بن ابى عامر ، رافع بن حرمله ، مالك بن ابى نوفل ، داعس ، و سويد كه همه از خبيث ترين افراد منافق بودهاند و همانهايى بودند كه او را همراهى مىكردند . براى پسرش عبد الله چيزى سنگينتر و دشوارتر از ديدن آنها نبود ولى اين مسأله را آشكار نمىكرد ، در عين حال در خانهء خود را به روى آنها بسته بود . ابن ابى مىگفت : هيچ كس غير از ايشان مرا دوست ندارد . و به آنها مىگفت : ديدار شما براى من گواراتر از آب براى تشنه است . و آنها هم به او گفتند ، اى كاش مىتوانستيم جان و مال و اولاد خود را فداى تو كنيم ! چون اين گروه كنار گور او ايستادند و پيامبر ( ص ) هم ايستاده بودند و آنها را نگاه مىكردند ، آنها براى رفتن داخل گور ازدحام و هياهو مىكردند . عبادة بن صامت آنها را دور مىكرد و مىگفت : در محضر رسول خدا صداهايتان را آرام كنيد ! بينى داعس خونى شد و خون راه افتاد و او مىخواست وارد گور شود كه كنارش زدند ، و گروهى از خويشاوندان ابن ابىّ كه مسلمان راستين و اهل فضل بودند همين كه ديدند رسول خدا بر او نماز گزارده و حضور دارند وارد گورش شدند . پسرش عبد الله و سعد بن عبادة بن صامت و اوس بن خولى هم در گور رفتند و هم خاك در گور ريختند . بزرگان اصحاب پيامبر ( ص ) از قبيلههاى اوس و خزرج او را به گور سرازير كردند و همگى همراه پيامبر ( ص ) ايستادند .
مجمّع بن جاريه چنين پنداشته است كه رسول خدا خود با دستهاى خويش ابن ابى را به گور سرازير كردهاند و سپس ايستادهاند تا آن را انباشتهاند و به پسرش تسليت داده و مراجعت فرمودهاند . عمرو بن اميّه مىگفته است : همان منافقان خاك بر گور مىريخته و مىگفتهاند ، اى كاش جان ما فداى تو مىشد و پيش از تو مىمرديم ! و خاك بر سر خود مىريختند . كسى از افراد خوب نقل مىكرد كه : گروهى از فقرا كه ابن ابى با آنها نيكى كرده بود بر گور او خاك مىريختند .
ذكر آنچه از قرآن دربارهء جنگ تبوك نازل شده است
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا في سَبِيلِ الله اثّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ . . . 9 : 38 - اى مؤمنان شما را چه مىشود كه چون گفته مىشود به شما كه به غزو رويد خويشتن را بر زمين گران مىكنيد . [ 1 ] پيامبر ( ص ) در گرماى شديد و هنگام كار مردم و موقعى كه ميوهها رسيده و سايهها گوارا بود عازم جنگ تبوك شد و مردم در آن كار كندى كردند ، و سورهء « براءة » امور پوشيدهء آنها و كينه و نفاق منافقان را آشكار ساخت و خداوند مىفرمايد إِلّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً وَ يَسْتَبْدِلْ 9 : 39
هامش
[ 1 ] سورهء 9 ، آيهء 38 .