براى خشمگين ساختن تو و يارانت ، اين را به من الهام فرمود . و روزى خواهد رسيد كه فقط شبها جرأت مدافعه از خود داشته باشى ، و روزى بر تو خواهد رسيد كه من در آن روز لات و عزّى و اساف و نائله و هبل را خواهم شكست تا امروز را به يادت آورم . » واقدى گويد : اين مطلب را به ابراهيم بن جعفر گفتم . او گفت : پدرم برايم نقل كرد كه اين مطالب هم در نامهء ابو سفيان ذكر شده بود « مىدانى كه من با اصحاب تو در منطقهء احياء [ 1 ] رويارو شدم ، و من عهدهدار كاروان قريش بودم ، و اصحاب تو يك تار مو هم از ما به دست نياوردند ، و فقط خوشحال بودند كه شبها شبيخون نافرجامى بزنند . سپس همراه كاروان قريش حركت كردم تا به پيش قوم خود رسيدم ، و تو با من برخورد نكردى ، ولى در قوم من افتادى ، و من در آن حضور نداشتم . سپس در خانهء شما با شما جنگ كردم ، و گشتم و آتش زدم - و منظور او غزوهء سويق بود - بعد هم به اتفاق جمع خود در روز احد با تو جنگ كردم ، و در افتادن ما با شما در آن روز مثل در افتادن شما با ما در جنگ بدر بود . سپس با جمع خود و كسانى كه همراهمان بودند ، به جنگ خندق آمديم ولى شما به حصارها و خندق خود پناه برديد . »
آنچه خداوند در قرآن دربارهء خندق نازل فرموده است
موسى بن محمد بن ابراهيم ، از قول پدرش ، برايم نقل كرد كه ابن عباس مىگفت : خداوند متعال دربارهء جنگ خندق ، و ذكر نعمت خود بر مسلمانان ، و كفايت از دشمنانشان ، پس از سوء - ظن آنها و گفتارهاى نفاق آميزشان ، آيهء زير را نازل فرموده است : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ الله عَلَيْكُمْ إِذْ جاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها . . . 33 : 9 [ 2 ] - اى مؤمنان ، ياد كنيد نعمت خداى تعالى را بر خود ، چون آمدند به شما سپاههاى فراوان ، فرستاديم برايشان بادى و سپاههاى فرشتگان كه شما نديديدشان . گويد : سپاهيانى كه به جنگ مسلمانان آمده بودند ، قبايل قريش ، غطفان ، اسد و سليم بودند . و سپاهيانى كه خداوند متعال به يارى مسلمانان فرستاد ، طوفان و باد بود . و هم خداوند مىفرمايد : إِذْ جاؤُكُمْ من فَوْقِكُمْ وَ من أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَ إِذْ زاغَتِ الْأَبْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللّهِ الظُّنُونَا 33 : 10 [ 3 ] - چون آمدند سوى شما ، از زبر سو و فرو سوى شما ، و چون از جاى برفت چشمها ، و رسيد دلها به حلقها ، و گمان مىبرديد به
هامش
[ 1 ] احياء ، اسم آبى در رابغ است ، ( وفاء الوفاء ، ج 2 ، ص 344 ) .
[ 2 ] بخشى از آيهء 9 ، سورهء 33 .
[ 3 ] سورهء 33 ، آيهء 10 .