چون قريش از مكه آهنگ مدينه كرده و بيرون آمدند ، گروهى از سواران خزاعه خود را به پيامبر ( ص ) رسانده و خبر دادند كه قريش از مكه راه افتادهاند . اين گروه فاصلهء ميان مكه و مدينه را چهار روزه طى كرده بودند . در اين هنگام پيامبر ( ص ) مردم را فرا خوانده و خبر حركت دشمن را به ايشان دادند و با آنها دربارهء جهاد و جنگ رايزنى فرمودند . پيامبر ( ص ) به آنها وعده دادند كه اگر شكيبايى و پرهيزكارى كنند ، پيروز خواهند شد ، و مردم را به اطاعت از خدا و رسول فرمان دادند . پيامبر ( ص ) در مورد جنگ خندق هم با مسلمانان مشورت فرمود . آن حضرت هنگام جنگ با مردم زياد مشورت مىفرمود .
پيامبر ( ص ) فرمود : آيا براى مبارزه از مدينه بيرون برويم ؟ يا در مدينه باقى بمانيم و گرداگرد آن را خندق بسازيم ؟ يا در فاصلهء نزديك مدينه باشيم و اين كوه را پشت سر خود قرار دهيم ؟ مسلمانان اختلاف نظر پيدا كردند . گروهى گفتند ما در فاصلهء ميان منطقهء بعاث و ثنيّة الوداع تا جرف قرار مىگيريم . گروهى ديگر گفتند مدينه را پشت سر خود قرار مىدهيم .
سلمان گفت : اى رسول خدا ، روزگارى كه در زمين فارس بوديم ، هر گاه از سواران بيم داشتيم برگرد خود خندق مىكنديم ، آيا صلاح مىدانيد كه اكنون هم خندق درست كنيم ؟ اين پيشنهاد و رأى سلمان مسلمانان را خوش آمد و اين مطلب را هم به ياد آوردند كه پيامبر ( ص ) در جنگ احد هم دوست مىداشت كه مسلمانان در مدينه بمانند و از آن بيرون نروند ، بدين جهت مسلمانان بيرون رفتن از مدينه را دوست نداشتند و ترجيح مىدادند كه در مدينه بمانند .
ابو بكر بن ابى سبره برايم از ابو بكر عبد الله بن جهم روايت كرد كه مىگفت : رسول خدا ( ص ) سوار بر اسب خود شدند و همراه تنى چند از ياران خود از مهاجرين و انصار به راه افتادند تا در محلهاى فرود آيند . پيامبر ( ص ) خوشتر مىداشت كه كوه سلع [ 1 ] را پشت سر قرار دهد و حفر خندق را از ناحيهء مذاد [ 2 ] شروع و به ذباب و راتج [ 3 ] ختم فرمايند .
پيامبر ( ص ) همان روز فرمان حفر خندق را صادر فرموده و مردم را فرا خواندند . سپس نزديك شدن دشمن را به ايشان خبر داده و محل استقرار لشكر را در دامنهء كوه سلع قرار دادند .
مسلمانان شتابان شروع به كندن خندق كردند ، و مىخواستند پيش از رسيدن دشمن آن كار را به سامان رسانند . خود پيامبر ( ص ) هم براى ترغيب مسلمانان همراه ايشان در خندق كار مىفرمود . مسلمانان از يهود بنى قريظه مقدار زيادى ابزار مانند بيل و تيشه و زنبيل امانت و
هامش
[ 1 ] سلع ، نام كوهى در بازار مدينه است . ( وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 324 ) .
[ 2 ] مذاد ، نام كوشكى از بنى حرام در غرب مسجد فتح است . ( وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 370 ) .
[ 3 ] راتج ، نام كوهى است . ( وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 310 ) .