و اوايل خلافت عمر همانجا بودند .
پيامبر ( ص ) عبد الله بن رواحه را براى تخمين ميزان خرما و بررسى آن اعزام مىفرمود ، و او بررسى مىكرد و ميزان خرما را تخمين مىزد و مىگفت : اگر دلتان مىخواهد خودتان عهدهدار چيدن خرما بشويد و نيمهء ما را تضمين كنيد كه بپردازيد ، و اگر مىخواهيد ما جمع مىكنيم و نيمهء شما را تضمين مىكنيم . عبد الله بن رواحه ميزان خرما را چهل هزار بار شتر تخمين زده بود . يهوديها براى او مقدارى از زر و زيورهاى زنان را جمع كرده و گفتند ، اينها از تو باشد و در تقسيم خرما بيشتر گذشت كن . عبد الله بن رواحه گفت : اى گروه يهود ، با اينكه در نظر من شما از بدترين خلق خداييد مع ذلك اين موضوع سبب نمىشود كه من نسبت به شما ستم و اجحافى روا دارم . گفتند ، در مقابل اين دادگرى است كه آسمان و زمين پا بر جا و استوار مىماند . عبد الله بن رواحه همچنان بر اين كار بود و ميزان خرما را تخمين مىزد ، و چون در جنگ مؤته شهيد شد ، پيامبر ( ص ) ابو الهيثم بن تيّهان را بر اين كار گماردند ، و هم گفتهاند ، جبار بن صخر را . او هم همچنان رفتار مىكرد كه عبد الله بن رواحه . و نيز گفته شده است كه پس از عبد الله بن رواحه كسى كه عهدهدار اين كار شد ، فروة بن عمرو بود .
گويند ، پس از اين قرارداد كه نيمى از محصل به يهوديان تعلق مىگرفت مسلمانان به زراعت و سبزيكارى آنها تجاوز مىكردند ، و يهود از اين بابت به رسول خدا ( ص ) شكايت بردند . پيامبر ( ص ) خالد بن وليد و يا عبد الرحمن بن عوف را احضار كرده و دستور دادند تا مردم را در مسجد فرا خوانند و بگويند : كسى جز مسلمان به بهشت وارد نخواهد شد . مردم جمع شدند و پيامبر ( ص ) برخاستند و پس از حمد و ثناى خداوند فرمودند : يهوديان شكايت كردهاند كه شما به سبزهزارها و مزارع ايشان تجاوز مىكنيد ، در صورتى كه ما به ايشان در مورد خونها و اموالشان امان دادهايم و معاهده بستهايم ، همچنين دربارهء زمينهاى آنها كه در دست خودشان باقى مانده است پيمان بستهايم و با آنها معامله كردهايم و نمىتوان اموال كسانى را كه با آنها پيمان داريم تصرف كنيم مگر در مقابل حق . پس از آن مسلمانان هيچ چيز از يهوديان نمىگرفتند مگر اينكه پول آن را پرداخت مىكردند ، و چه بسا يهوديان به مسلمانان مىگفتند اين سبزى را مجانى به شما مىدهيم ! و آنها بدون پرداخت قيمت از پذيرش آن خوددارى مىكردند .
واقدى گويد : در مورد كتيبه و غنايم آن مطالب مختلف براى ما نقل كردهاند ، برخى مىگويند كتيبه ملك خالص و ويژهء پيامبر ( ص ) است زيرا مسلمانان براى فتح آن جنگى نكردند و اسبى و مركوبى نراندند .
عبد الله بن نوح ، از قول ابن غفير ، و موسى بن عمرو بن عبد الله رافع ، از بشير بن يسار ، و
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 527
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٥٢٧