و روز شتابان در حركت بود .
طلحه و سعيد همان روزى به مدينه رسيدند كه پيامبر ( ص ) با لشكر قريش در بدر برخورد فرمود . آن دو به قصد ديدار و گزارش كار خود به پيامبر ( ص ) از مدينه بيرون آمدند و آن حضرت را در تربان ديدند - تربان كنار شاهراه ميان ملل و سيّاله [ 1 ] قرار دارد و جايگاه ابن اذينه شاعر هم هست .
كشد هم بعد از اين به مدينه آمد . سعيد و طلحه به پيامبر ( ص ) گفتند كه كشد آن دو را پناه داده است . پيامبر ( ص ) بر او درود فرستاد و گراميش داشت و فرمود : آيا ينبع [ 2 ] را در تيول تو قرار دهم ؟ گفت : من سالخوردهام و عمرم تمام شده است . اگر مصلحت بدانيد آن را در تيول برادرزادهام قرار دهيد ، و پيامبر ( ص ) آن را در اختيار او گذاشت .
گويند : رسول خدا ( ص ) مسلمانان را فرا خواند و فرمود اين كاروان قريش است كه اموال ايشان در آن است ، شايد خداوند غنيمتى به شما ارزانى فرمايد . مردم در اين كار شتاب گرفتند ، حتى براى بيرون رفتن از مدينه گاهى پدر و پسر قرعه كشى مىكردند .
از جمله سعد بن خيثمه و پدرش قرعه كشيدند . سعد به پدرش مىگفت : اگر حساب بهشت نمىبود به نفع تو كنار مىرفتم و تو را بر خود برمىگزيدم و من آرزومندم كه در اين راه به درجهء شهادت برسم . خيثمه مىگفت : مرا برگزين و تو با زنان خود آرام بگير .
ولى سعد نپذيرفت . خيثمه گفت : ناچار يكى از ما بايد بماند . اين بود كه قرعه كشيدند و قرعه بنام سعد بيرون آمد كه در جنگ شهيد شد .
گروه زيادى هم از اصحاب چون با خروج پيامبر ( ص ) موافق نبودند همراه او بيرون نرفتند و در اين مورد اختلافات و حرف زيادى است . ولى هر كس كه بيرون نرفته است سرزنش نمىشود چه مسلمانان در واقع براى جنگ بيرون نرفتند ، بلكه به منظور گرفتن كاروان بيرون رفته بودند . گروهى از افراد خوش نيت و بصير هم از همراهى خوددارى كردند ، كه اگر گمان مىكردند كه جنگ است حتما كوتاهى نمىكردند . از جمله كسانى كه خوددارى كرده بود اسيد بن حضير است كه چون پيامبر ( ص ) به مدينه باز آمد ، عرض كرد : سپاس پروردگارى را كه تو را مسرور و بر دشمنت پيروز گردانيد و سوگند به آن كه تو را به حق فرستاده است ، من به منظور حفظ جان خود از همراهى با تو باز نايستادم ، بلكه اصلا گمان نمىبردم كه تو با دشمن بر خورد مىكنى و گمان نمىكردم كه جز گرفتن كاروان مسألهء ديگرى هم خواهد بود .
هامش
[ 1 ] سياله : نام نخستين منزل راه مدينه به مكه است ( معجم البلدان ، ج 5 ، ص 189 ) .
[ 2 ] ينبع : در سمت راست رضوى و از طرف مدينه به جانب درياست ( معجم البلدان ، ج 8 ، ص 526 ) .