مردم به حج رفتند ، ابو بكر نيز در اين حج حاضر بود . در ماه ربيع الاول سال دهم ، خالد بن وليد به جنگ بنى عبد المدان رفت و در همان سال على ( ع ) به يمن عزيمت فرمود ، ( كه مىگويند دو بار به آنجا رفته است كه بار دوم در ماه رمضان بوده است . ) پيامبر ( ص ) هم در سال دهم مراسم حج را انجام داد و چون از مكه مراجعت فرمود ، ده شب و اندى بيمار بود . و در اين بيمارى اسامة بن زيد را براى عزيمت به شام مأمور فرمود ، ولى او تا مرگ پيامبر ( ص ) از مدينه به سوى شام حركت نكرد و بعد از وفات آن حضرت ، ابو بكر او را روانه ساخت . پيامبر ( ص ) روز دوشنبه دوازدهم ربيع الاول سال يازدهم هجرت رحلت فرمود .
جنگهايى كه پيامبر ( ص ) در آنها شركت داشت بيست و هفت جنگ است كه در نه جنگ شخصا در مبارزه هم شركت فرمود ، كه عبارتند از : بدر ، احد ، مريسيع ، خندق ، قريظه ، خيبر ، فتح ، حنين و طائف . مجموعهء سريهها چهل و هفت مورد است و پيامبر ( ص ) سه مرتبه عمره به جا آوردند . همچنين مىگويند در جنگ بنى نضير هم شركت فرمود ، به هر حال خداوند غنايم آن جنگ را مخصوص به آن حضرت قرار داد . و هنگام بازگشت از خيبر هم با مردم وادى القرى جنگ فرمود كه برخى از اصحاب كشته شدند . در غابه هم جنگ كردند كه از مسلمانان محرز بن نضله و از دشمن شش نفر كشته شدند .
گويند : پيامبر ( ص ) در جنگهايى كه خود شركت فرمود اين اشخاص را در مدينه به جانشينى خود برگزيد : در غزوهء ودّان ، سعد بن عباده ، در غزوهء بواط ، سعد بن معاذ ، هنگامى كه به تعقيب كرز بن جابر فهرى رفتند ، زيد بن حارثه ، در غزوهء ذى العشيره ، ابا سلمة بن عبد الاسد مخزومى ، در غزوهء بدر ، ابا لبابة بن عبد المنذر عمرى ، در غزوهء السّويق ، ابا لبابة بن عبد المنذر عمرى ، در غزوهء كدر ، ابن ام مكتوم معيصىّ ، در غزوهء السّويق ، ابا لبابة بن عبد المنذر عمرى ، در غزوهء كدر ، ابن ام مكتوم معيصىّ ، در غزوهء ذى امّر ، عثمان بن عفّان ، در غزوهء بحران و غزوهء احد و غزوهء حمراء الاسد و بنى نضير ، ابن ام مكتوم ، در بدر الموعد ، عبد الله بن رواحه ، در غزوهء ذات الرقاع ، عثمان بن عفان ، در غزوهء دومة الجندل ، سباع بن عرفطه ، در غزوهء مريسيع ، زيد بن حارثه ، در غزوهء خندق و غزوهء بنى قريظه و غزوهء بنى لحيان و غزوهء غابه و غزوهء حديبيه ، ابن ام مكتوم ، در غزوهء خيبر ، سباع بن عرفطه غفارى ، در عمرة القضيّه ، ابو رهم غفارى ، در غزوهء فتح و حنين و طائف ، ابن ام مكتوم ، در غزوهء تبوك ، ابن ام مكتوم يا محمد بن مسلمه اشهلىّ ، و در حجة الوداع ، ابن ام مكتوم .
شعارهايى كه رسول خدا ( ص ) در جنگها داشتند چنين بود : در جنگ بدر « يا منصور امت » و گفتهاند كه براى مهاجران شعار « بنى عبد الرحمن » و براى خزرجيان شعار
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 5
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٥